{
  "schemaVersion": "early-church-document@2",
  "documentId": "novatian-trinity",
  "title": "Treatise Concerning the Trinity",
  "author": "Novatian",
  "languageOfOrigin": "",
  "text": {
    "content": "NOVATIANI PRESBYTERI ROMANI DE TRINITATE LIBER.\n\n886 ARGUMENTUM.- Dividitur tractatus Novationi de\nTrinitate in triginta et unum caput. Primum de iis verbis regulae veritatis, seu fidei\n(quam Symbolum vocamus) commentatur, quoe nos credere jubent in Deum Patrem et Dominum\nomnipotentem, rerum omnibus perfectissimum creatorem, a capite 1 ad 8 usque, ubi, inter alia etiam attributa divina,\nimmensitatem, aeternitatem, unitatem, bonitatem, immutavilitatem, im- mortalitatem,\nspiritualitatem, partim ex ratione, partim ex SS. Litteris astruit; additque nec\npassiones, nec membra Deo attribui posse, haecque in Scriptura solummodo\nἀνθρωποπαθικῶς\nde Deo enuntiari. A ca- pile 9 usque ad 28,\nad ea Symboli nostri quoque verba late explicanda accedit, quae nobis\nfidem commendant in Filium Dei Jesum Christum, Dominum, Deum nostrum, Christum in Veteri\nTestamento promissum, verum hominem, verumque Deum esse, Scripturam Veteris Novique\nFoederis auctoritate probat; capite 18 errorem Sabellianorum\nrefutat, et auctoritate SS. Litterarum distinctionem Patris et Filii confirmat, hu-\njusque hoeressiarchae objectionibus aliorumque dein respondet. De fide in Spiritum\nsanctum agit capite 18, inquiens : Deinceps fidei auctoritatem\nadmonere nos, post Patren et Filium, credere etiam in Spiritum sanctum : cujus\noperationes ex Scripturis recenset et comprobat. Dein unitatem Dei cum ante disputatis\nconjungere studel, tandemque summam rerum expositarum exhibet .\n\nCAPUT PRIMUM\n\nDe Trinitate disputaturus Novatianus ex regula fidei proponit ut\nprimo credamus in Deum Pa- trem et Dominum omnipotentem, rerum omnium perfectissimum\nconditorem. Creationis opera pul- chre describuntur. Liberum hominis arbitrium as-\nseritur. Misericordia Dei in poena homini infli- genda monstratur. Piorum impiorumque\nanimarum post mortem locus statuitur .\n\nRegula exigit veritatis ut primo omnium creda- mus in Deum Patrem et Dominum\nomnipotentem, id est, rerum omnium perfectissimum conditorem, qui coelum alta\nsublimitate suspenderit (1), terram dejecta nrole solidaverit, maria soluto liquore dif-\nfuderit, et haec omnia propriis et condignis instru- mentis et ornata et plena\ndigesserit. Nam et in solidamento coeli luciferos\nsolis ortus excitavit, lunae candentem globum ad solatium noctis mensur- nis (2)\nincrementis orbis implevit, astrorum etiam radios variis fulgoribus micentis lucis\naccendit : et haec omnia legitimis (3) meatibus 887 circum- ire\ntotum mundi ambitum voluit, humano generi ( Gen . I, 14) dies,\nmenses, annos, signa, tempora, utilitatesque factura. In terris quoque altissimos montes\nin verticem sustulit, valles in ima dejecit, campos aequaliter stravit, animalium greges\nad va- rias hominum servitutes utiliter instituit. Silvarum quoque robora humanis usibus\nprofutura solidavit, fruges in cibum elicuit, fontium ora reseravit, et lapsuris\nfluminibus infudit. Post quae, ne non etiam ipsis quoque deliciis procurasset (4)\noculorum, va- riis florum coloribus a l voluptatem\nspectantium cuneta vestivit. In ipso quoque mari, quamvis esset et magnitudine et\nutilitate mirabile, multimoda animalia, nunc mediocris, nunc vasti corporis finxit,\ningenium artificis de institutionis varietate\n\ntestantia. Quibus non contentus, ne forte fremitus\net cursus aquarum, cum dispendio possessoris hu- mani, alienum occuparet elementum,\nfines littori- bus inclusit : quo cum fremens fluctus et ex alto sinu spumans unda\nvenisset, rursum in se rediret, nec terminos concessos excederet, servans jura\npraescripta : ut divinas leges tanto magis homo custodiret, quato illas etiam elementa\nservassent. Post quae hominem quoque mundo praeposuit, et quidem ( Gen . I, 27) ad imaginem Dei factum : cui mentem et rationem indidit et\nprudentiam, ut Deum posset imitari : cujus (5) etsi corporis ter- rena primordia,\ncoelestis tamen et divini halitus inspirata substantia : quem (6), cum ( Gen . I, 28) omnia in servitutem illi dedisset, solum liberum\nesse voluit. Et ne in periculum caderet rursum\nsoluta libertas ( Gen . II, 17), mandatum posuit, quo tamen non\ninesse malum fructu arboris docere- tur (7), sed futurum, si forte ex voluntate hominis\nde contemptu datae legis praemoneretur. Nam et liber esse 888\ndebuerat, ne in congruenter Dei imago serviret : et lex addenda, ne usque ad con-\ntemptum dantis libertas effraenata prorumperet : ut et (8) praemia condigna et merita\npoenarum con- sequenter exciperet, suum jam habens illud, quod motu mentis in alterutram\npartem agitare voluis- set : ex quo mortalitas (9), invidia utique, in ipsum redit; qui\ncum illam de obedientia posset evadere, in eamdem incurrit, dum ex consilio perverso\n( Gen . III, 5) Deus esse festinat : cujus tamen poe- nam nihilominus indulgenter temperavit (10), dum non tam\nipse, quam labores ejus maledicuntur su- per terram. Nam et quod requiritur, non ex\nigno- rantia venit, sed spem hominis futurae in Christo et inventionis (II) et salutis\nostendit : et quod\n\n( Ibid . 22, 23, 24) ne de\nligno arboris vitae contingat arcetur, non de invidiae maligno livore descendit, sed ne\nvivens in aeternum, nisi peccata Christus ante donasset (12), circumferret secum in\npoenam sui semper immortale delictum. Quanquam etiam superioribus, id est super ipsum\nquoque solidamen- tum partibus, quae non sunt hodie nostris contem- plabiles oculis,\nAngelos prius instituerit (13), spiri- tales Virtutes digesserit, Thronos Potestatesque\npraefecerit, et alia multa coelorum immensa spatia, et sacramentorum infinita opera\ncondiderit, ut Immensus hic licet mun(??)lus pene novissimum ma- gis Dei corporalium\nrerum appareat opus esse, quam solum. Namque quae infra terram jacent, neque ipsa sunt\n(14) digestis et ordinatis potestati- bus vacua.\nLocus enim est (15) quo piorum animae impiorumque ducuntur, futuri judicii praejudicia\nsentientes : ut operum ipsius in omnibus partibus redundantes magnitudines non intra\nmundi hujus, capacissimos licet, ut diximus, sinus 889\nconclu- sas videremus, sed etiam infra (16) ipsius mundi et profunda et altitudines\ncogitare possemus; et sic considerata operum magnitudine, tantae molis digne mirari\npossemus artificem.\n\nCAPUT II.\n\nDeus super omnia, ipse continens omnia, immensus, aeternus, mente\nhominis major, sermone inexpli- cabilis, sublimitate omni sublimior . Super quae\nomnia ipse continens cuncta, nihil extra se vacuum\ndeserens, nulli Deo superiori (ut quidam putant) (17) locum reliquit. Quandoquidem ipse\nuniversa sinu perfectae magnitudinis et potesta- tis incluserit, intentus semper operi\nsuo, et vadens per omnia, et movens cuncta, et vivificans universa, et conspiciens tota,\net in concordiam elementorum emnium discordantes materias sic connectens, ut ex\ndisparihus elementis ita sit unus mundus ista c(??)agn(??)entata conspiratione\nsolidatus, ut nulla vi\n\ndissolvi possit, nisi cum illum solus ipse qui fecit\n(II Pet . III, 13), ad majora alia praestanda nobis, solvi\njusserit. Hunc enim legimus omnia continere : et ideo nihil extra ipsum esse potuisse;\nquippe cum originem omnino non habeat, consequenter nec exitum sentiat : nisi forte,\nquod absit, aliquando esse coeperit, nec super omnia sit, sod dum post ali- quid esse\ncoeperit, infra (18) id sit quod ante ipsum fuerit, minor inventus potestate, dum\nposterior de- notatur etiam ipso tempore. Ob hanc ergo causam semper immensus, quia\nnihil illo majus est : sem- per aeternus, quia nihil illo antiquius. Id enim quod sine\norigine est, praecedi a nullo potest, dum non habet tempus. Ideo immortalis, non\ndeficiens in consummationis exitu. Et quoniam sine\nlege est quidquid sine origine est, modum temporis ex- cludit (19), dum se debitorem\nnemini sentit. De hoc ergo, ac de eis quae sunt ipsius et in eo sunt, nec mens hominis\nquae sint, quanta sint, et qualia sint, digne concipere potest, nec eloquentia ser-\nmonis humani aequabilem majestati ejus virtutem sermonis expromit. Ad cogitandam enim et\nad elo- quendam illius majestatem et eloquentia omnis merito mula est, et mens omnis\nexigua est : major est enim mente ipsa, nec cogitari possit quantus sit, ne si potuerit\ncogitari (20), mente humana mi- nor sit, qua 890 concipi possit.\nMajor est quoque omni sermone, nec edici (21) possit : ne si potuerit edici, humano\nsermone minor sit, quo, cum edi- citur, et circumiri\net colligi possit. Quidquid enim de illo cogitatum fuerit, minus ipso erit : et quid-\nquid enuntiatum fuerit, minus illo comparatum circum ipsum erit. Sentire enim illum\ntaciti ali- qua(??)(??)nus possumus; ut autem ipse est, sirn(??)one explicare non\npossumus. Sive enim illum dixeris Lucem (22), creaturam ipsius\nmagis quam ipsum dixeris; ipsum non expresseris : sive illum dixeris\n\nVirtutem , potentiam ipsius magis quam ipsum dixeris et\ndeprompseris : sive dixeris Majestatem , honorem ipsius magis quam\nillum ipsum descri- pseris. Et quid per singula quaeque percurrens lon- gum facio? semel\ntotum explicabo. Quidquid om- nino de illo retuleris, rem aliquam ipsius magis et\nvirtutem, quam ipsum explicaveris. Quid enim do co condigne aut dicas, aut sentias, qui\nomnibus et sermonibus et sensibus major est? Misi quod uno modo (et hoc ipsum quomodo\npossumus, quomodo capimus, quomodo intelligere lice(??)) quid sit Deus mente capiemus,\nsi cogitaverimus id illum esse, quod quale, et quantum sit non possit intelligi, nec in\nipsam quidem cogitationem possit venire. Nam si ad solis aspectum oculorum nostrorum\nacies hebescit, ne orbem ipsum obtutus inspiciat\nobviorum sibi super(??)tus fulgore radiorum : hoc idem mentis acies patitur in\ncogitatione omni de Deo; et quanto ad considerandum Beum plus inten- ditur, tanto magis\nipsa cogilationis suae luce caeca- tur. Quid enim de eo (ut iterum repetam) condigne\ndicas, qui est sublimitate omni sublimior, et altitu- dine omni altior, et profundo omni\nprofundior, et omni luce lucidior, et omni claritate clarior, omni splendore\nsplendidior, omni robore robustior, omni virtute viritior (23), omni pulchritudine\npulchrior, veritate omni verior, et fortitudine omni fortior, et majestate omni major,\net omni potentia potentior, et omnibus divitiis ditior, omni prudentia prudentior,\net omni benignitate benignior, omni bonitate me-\nlior, omui justitia justior, omni clen entia clemen- tior? Minora enim sint necesse est\nomnium (24) genera virtutum eo ipso, qui virtutum omnium et Deus et Parens est : ut vere\ndici possit, id Deus esse (25), quod ejusmodi est cui comparari nihil potest. 891 Super omne est enim quod dici po- test. Mens est enim quaedam\ngignens et complens omnia, quae sine ullo aut initio aut termino tempo- ris, causas\nrerum naturaliter nexas ad utilitatem omnium summa et perfecta ratione moderetur.\n\nCAPUΤ III.\n\nDeum esse omnium conditorem, dominum et paren- tem, e sacris\nScripturis probatur .\n\nHunc Igitur agnoscimus et scimus Deum, condi- torem rerum omnium : Dominum, propter\npotesta-\n\ntem, et parentem (26) propter institutionem : hunc,\ninquam, qui dixit, et facta sunt omnia ( Psal . CXLVIII, 5); proecepit, et processerunt universa ;\nde quo scrii- ptum est (Psal. CIII, 24) : Omnia in sapientia feci-\nsti ; de quo Moyses ( Deuteron . IV, 39) : Deus in coelo sursum et in terra deorsum ; qui, secundum Isaiam ( Isa . XL, 12), mensus est coelum palmo, ter- ram\npugillo : qui aspicit terram, et facit eam tre- mere ( Psal . CIII, 32); qui continet gyrum terroe, et eos qui habitant\nin ipso quasi locustoe; qui expen- di t (27) montes in pondere,\net nemora in statera ( Isa . XL, 22, 12), id est certo\ndivinae dispositionis examine : ac, ne facile in ruinam procumberet ma- guitudo\ninaequaliter jacens, si non paribus fuisset librata ponderibus, onus hoc moderanter\nterrenae molis aequavit. Qui dicit per prophetam ( Isa . XLV, 22) :\nEgo Deus, et non est proeter me . Qui per cumdem prophetam\nrefert ( Isa . XLII, 8) : Quoniam majestatem meam\nnon dabo alteri ; ut omnes cum suis figmentis ethnicos excludat et haereticos,\npro- bans Deum non esse qui manu artificis factus sit, nec eum qui ingenio haeretici\nfictus sit (28). Non est enim Deus, cui, ut sit, quaerendus est artifex. Quique adhuc\nadjecit per prophetam ( Isa . LXVI, 1) : Coelum\nmihi thronus est, terra autem scabellum pe- dum meorum : qualem mihi oedificabitis\ndomum, aut quis locus requiei meoe ? ut ostendat quoniam multo magis illum templum\nnon capit, quem (29) mundus non capit : et haec non ad sui jactantiam, sed ad nostri scientiam refert. Neque enim ipse a nobis desiderat\nmagnitudinis gloriam, sed nobis vult reli- giosam, qua pater, conferre sapientiam.\nQuique praeterea ferinos nostros animos, et de agresti im- mamitate tumidos et abruptos\nad lenitatem trahere volens, dicit ( Ibid . V. 2) : Et super quem\n892\nre- quiescet Spiritus meus, nisi super humilem et quie- tum, et\ntrementem verba mea ? ut Deum aliquatenus quantus sit possit agnoscere, dum illum\nper Spiri- tum collatum discit timete. Qui similiter adhuc magis in notitiam nostri\nvolens pervenire, ad cul- turam sui nostros excitans animos, aiebat ( Isa . XLV, 7) : Ego sum Dominus, qui feci lucem et creavi\ntenebras ; ut vicissitudinum istarum quibus no- ctes diesque moderantur, non\nnaturam, nescio quam (30), putaremus (31) artificem;\nsed Deum\n\nagnosceremus potius (quod erat verius) conditorem.\nQuem quoniam obtutu oculorum videre non possu- bius, de operum magnitudine et virtute et\nmaje- state condiscimus : Invisibilia enim ipsius , inquit\napostolus Paulus, a creatura mundi per ea quae facta sunt intellecta\nconspiciuntur; sempiterna quo- que ejus virtus et divinitas (Rom . I, 20) : ut\nanimus humanus ex manifestis occulta condiscens, de ope- rum magnitudine quae videret,\nmentis oculis artifi- cis magnitudinem cogitaret. De quo idem Apostolus (I Tim. I, 17) :\nRegi autem saeculorum immortali, invisibili, soli Deo honor et\ngloria . Evasit enim ocu- lorum contemplationem, qui cogitationis vicit ma-\ngnitudinem : Quoniam , inquit, ex ipso et per\nipsum et in ipso sunt omnia (Rom . XI, 33). Nain et impe- rio ejus omnia, ut ex ipso sim : et\nverbo ejus di- gesia, ut per ipsum sint : et in judicium ejus\nreci- dunt universa; ut dun in ipso , exspectant liberta- (??)em\ncorruptione deposita (Rom, VIII, 21), in ipsum videantur esse revocata.\n\nCAPUT IV.\n\nBonum quoque, semper sui similem, immutabilem, unum et solum,\ninfinitum : cujus nec nomen pro- prium possit edici, et incorruptibilem, et\nimmortalem .\n\nQuem solum merito bonum pronuntiat\nDominus ( Luc . XVIII, 19) : cujus bonitatis totus testis est\nmundus, quem non instituisset, nisi bonus fuisset. Nam si omnia bona\nvalde (Gen . I, 31), consequenter ac merito et quae instituta sunt bona, bonum\ninsti- tutorem probaverunt : et quae a bono institutore sunt, aliud quam bona esse non possunt : ex quo omne malum facessat a Deo. Nec\nenim potest fieri ut sit initiator aut artifex ullius mali operis, qui nomen sibi\nperfecti vindicat et parentis et judicis : maxime 893 cum omnis\nmali operis vindex sit et judex; quoniam et non aliunde occurrit homini malum, nisi a\nbono Deo recessisset (32). Hoc autem ipsum in homine denotatur : non quia necesse fuit,\nsed quia ipse sic voluit. Unde manifeste et quid malum esset apparuit, et, ne invidia in\nDeo esse videretur, a quo malum ortum esset, eluxit. Hic ergo semper sui est similis,\nnec se unquam in ali- quas formas vertit aut mutat ( Jac . I, 17),\nne per immutationem etiam mortalis esse videatur. Im- mutatio enim conversionis, portio cujusdam com- prehenditur mortis. Ideo nec adjectio\nin illo un- quam ullius aut partis aut honoris accedit, ne quid\n\nunquam perfecto defuisse videatur : nec detrimen-\ntum in eo aliquod agitur, ne gradus mortalitatis receptus esse videntur : sed quod est,\nid semper est; et qui est, semper ipse est; et qualis est, sem- per talis est. Nam et\nincrementa originem mon- s(??)rant, et detrimenta mortem atque interitum pro- bant, et\nideo : Ego , ait, sum Deus, et non sum mutatus\n(Malach . III, 6), statum suum tenens sem- per, dum id quod natum non est,\nconverti non po- test. Hoc enim in ipso quidquid illud potest (33) quod est Deus, semper\nsit necesse est; ut semper sit Deus, servans sese virtutibus suis. Et ideo dicit ( Exod . III, 14) : Ego sum qui sum . Quod enim\nest, ideo hoc habet nomen, quoniam eamdem semper sui oblinet qualitatem. Immutatio enim\ntollit illud nomen quod est :\nquidquid enim aliquando venitur, mortale ostenditur, hoc ipso quod convertitur. Desinit\nenim esse quod fuerat, et incipit conse- quenter esse quod non erat : idcirco et merito\nin Deo manet semper status suus, dum, sine detri- mento commutationis, semper sui et\nsimilis et aequalis est. Quod enim natum non est, nec mutari potest : ea enim sola in\nconversionem veniunt, quaecunque fiunt vel quaecunque gignuntur; dum quae aliquando non\nfuerant, discunt esse nascendo, atque ideo nascendo converti. At enim illa quae nec\nnativitatem habent nec artificem, excluserunt a se demutationem, dum in qua conversionis\ncausa est, non habent originem : ideo et unus pronuntiatus est, dum parem non habet (34)\n: Deus enim, quid- quid esse potest Deus est, summum\nsit necesse est. Summum autem quidquid est, ita demum summum esse oportet, dum extra\ncomparem est. Et ideo solum et unum sit necesse est, cui conferri nihil potest, dum\nparem non habet. Quoniam nec duo infinita esse possunt, ut rerum dictat ipsa natura.\nInfinitum est autem, quidquid nec originem habet omnino, nec finem. Excludit enim\nalterius initium, quidquid 894 occupaverit totum. Quoniam si non\nomne (35) id quod est, quidquid est continet; dum intra id invenitur quo continetur,\nminus inventum eo quo continetur, Deus esse desierit (36), in alte- rius potestatem\nredactus, cujus magnitudine, qua minor, fuerit inclusus : et ideo quod (37) con-\ntinuit, Deus potius esse jam coeperit. Ex quo\neffe- ctum est ut nec nomen Dei proprium possit edici, quoniam non possit nec concipi.\nId enim nomine\n\ncontinetur, quidquid etiam ex naturae suae condi-\ntione comprehenditur. Nomen enim significantia est ejus rei, quae comprehendi potuit ex\nnomine. At quando id dc quo agitur tale est, ut condigne nec ipsis intellectibus\ncolligatur; quomodo appellatio- nis digne vocabulo pronuatiabitur, quod dum extra\nintellectum est, etiam supra appellationis signifi- cantiam sit necesse est? Ut merito\nquando nomen suum Deus, ex quibusdam rationibus et occasioni- bus adjicit et praefert\n(38), non tam legitimam pro- prietatem appellationis sciamus esse depromptam, quam\nsignificantiam quamdam constitutam; ad quam dum homines decurrunt, Dei misericordiam per\nipsam impetrare posse videantur. Est ergo et immortalis et incorruptibilis, nec\ndetrimenta sen- tiens omnino, nec finem. Nam et quia\nincorrupti- bilis, ideo et immortalis; et quia immortalis, utique et incorruptibilis;\nutroque invicem sibi et in se connexione mutua perplexo (39), et ad statum aeter-\nnitatis vicaria concatenatione producto, et immor- talitate de incorruptione\ndescendente, et incorru- ptione de immortalitate veniente.\n\nCAPUT V.\n\nCujus si iracundias et indignationes quasdam, et odia descripta in\nsacris paginis teneamus, non tamen haec intelligi ad humanorum exempla\nvitiorum .\n\nCujus etiam si iracundias legimus (40), et indi- guationes quasdam descriptas tenemus,\net odia relata cognoscimus, non tamen haec intelligimus ad hu- manorum relata esse exempla vitiorum. Haec enim omnia, etsi\nhominem possunt corrumpere, divi- nam vim non possunt omnino vitiare. Passiones enim\nistae in hominibus merito esse dicentur, in Deo non merito judicabuntur. Corrumpi enim\nper haec homo potest, quia corrumpi potest : corrumpi per haec Deus non potest, quia nec\ncorrumpi po- test. Habent igitur ista vim suam quam exer- ceant; sed ubi praecedit\npassibilis materia, non ubi praecedit impassibilis substantia. Nam et quod irascitur\nDeus, non ex vitio ejus venit, sed ad remedium nostri illud facit. Indulgens est enim,\netiam tunc cum minatur : dum per haec homines 895 ad recta\nrevocantur. Nam quibus ad honestam vitam deest ratio, metus est necessarius, ut qui ra-\ntionem reliquerunt, vel terrore moveantur. Et ideo\nomnes istae vel iracundiae Dei, vel odia, vel quae- cunque sunt hujusmodi, dum ad\nmedicinam no- stram proferuntur (ut res docet), ex consilio, non ex vitio venerunt, noc\nex fragilitate descendunt; propter quod etiam ad corrumpentium Deum va- lere non\npossunt. Materiarum enim in nobis ex qui-\n\nbus sumus, diversitas ad iracundiae consuevit cor.\nrumpentem nos excitare discordiam; quae in Deo vel ex natura vel ex vitio non potest\nesse : dum non utique ex coagmentis corporalibus intelligitur es e constructus. Est enim\nsimplex, et sine ulla corporea concretione, quidquid illud est totus, quod se solus scit\nesse; quandoquidem Spiritus sit di- ctus ( Joan . IV, 24). Et ideo haec quae in hominibus vitiosa sunt et corrumpentia, dum\nex corporis ipsius et ma(??)eriae corruptibilitate irascuntur, in Deo corruptibilitatis\nvim exercete non possunt : quan- doquidem (41), ut diximus, non ex vitio, sed ra- tione\nvenerunt.\n\nCAPUT VI.\n\nEt licet Sciriptura faciem divinam saepe ad humanam formam convertat, non tamen intra haee nostri cor- poris\nlineamenta modum divinae majestatis includi .\n\nEt licet Scriptura coelestis ad humanam formam faciem divinam saepe convertat, dum\ndicit ( Psal . XXXIII, 16): Oculi Domini super\njustos : aut dum ( Gen . VIII, 21): Odoratus est Dominus Deus odorem bonae fragrantiae : aut dum traduntur Moysi\ntabulae scriptae digito Dei ( Exod . XXXI,\n18): aut dum popu- lus filiorum Israel de terra AEgypti manu valida et\nbrachio excelso ( Psal . CXXXV, 12) liberatur : aut dum\ndicit ( Isa . I 20): Os enim Domini locutum est\nhaec : ant dum terra scabellum pedum Dei esse per- hibetur\n( Isa . LXVI, 1): aut dum dicit : (IV Reg .\nXIX, 16): Inclina aurem tuam, et audi : nos (42) qui dicimus, quia Lex spiritalis est, non intra haec no- stri\ncorporis lineamenta, modum aut figuram divi- nae majestatis includimus, sed suis illam\nintermi— natae magnitudinis (ut ita dixerim) campis sine ullo line diffundimus. Scriptum\nest enim ( Psal .CXXXVIII, 8,9, 10): Si ascendero\nin coelum, in ibi es : si de- scendero ad inferos, ades : et si assumpsero alas meas,\net abiero trans mare, ibi manus tua apprehendet me, et dextera tua detinebit me .\nRationem enim divinae Scripturae de temperamento dispositionis cogno- scimus. Parabolis\nenim adhuc, secundum fidei tem- pus, 896 de Deo Prophetes tunc\nloquebatur, non quomodo Deus erat, sed quiomodo populus capere poterat. Ut igitur haec\nsic de Deo dicantur, non Deo, sed populo potius implitetur. Sic ( Exod . XXVI) et tabernaculum erigere populo\npermittitur; nec tamen Deus intra tabernaculum clusus (43) conti- netur; sic (III Reg . IV) et templum exstruitur; nec tamen Deus intra templi\nangustias omnino sepitur. Non igitur mediocris est Deus, sed populi medio eris est\nsensus : nec angustus Deus, sed rationis populi angustus est intellectus habitus.\nDenique In\n\nEvangclio ( Joan .IV, 21): Veniet hora , Dominus aie(??)at, cum neque in\nmonte isto, neque in Hierusa- tem adorabitis Patrem , et causas reddidit dicens\n(Ibid. V, 21); Spiritus est Deus; et eos ergo qui adorant (44),\nin spiritu et veritate adorare oportet . Efficaciae igitur ibi\ndivinae per membra monstran- tur : non habitus Dei, nec corporalia lineamenta ponuntur.\nNam et cum oculi describuntur, quod omnia videat exprimitur; et quando auris, quod omnia\n(45) audiat proponitur; et cum digitus, si- g(??)(??)ficantia quaedam voluntatis\naperitur; et cum na- res, precum quasi odorum perceptio ostenditur; et cum manus, quod\ncreaturae sit omnis auctor pro- batur; et quando bracilium, quod nulla natura contra robur ipsius repugnare posit edicitur; et quando\npedes, quod impleat omnia, nec sil quid- quam ubi non sit Deus, explicatur. Neque enim\nsunt ei aut membra aut membrorum officia neces- saria, ad cujus solum etiam tacitum\narbitrium et serviunt et adsunt omnia. Cur enim requirat ocu- los, qui Lux est? aut cur\nquaerat pedes, qui ubi· que est? aut cur ingredi velit, cum non sit quo extra se\nprogredi possit? aut cur manus expetat, cujus ad omnia instituenda artifex est et silens\nvo- luntas? Nec auribus eget, qui etiam tacitas novit voluntates (46). Aut propter quam\ncausam linguam quaerat, cui cogitare jussissc est? Necessaria enim haec membra hominibus\nfuerunt, non Deo : quia inefficax hominis consilium fuisset, nisi cogitamen corpus implesset; Deo autem non necessaria, cu- jus\nvoluntatem non tantum sine aliqua moli ione opera subsequuntur, sed ipsa statim opera\ncum voluntate procedunt. Caeterum ipse totus oculus, quia totus videt; et totus auris,\nquia totus audit; et totus manus, quia totus operatur; et totus pes, quia totus ubique\nest. Idem enim quidquid illud est, totus aequalis est, et totus ubique est. Non caim\nhabet in se diversitatem sui, quidquid est sim- plex. Ea cuim demum in diversitatem\nmembrorum racidunt, quae veniunt ex nativitate in dissolutio-\n\nnem. Sed haec (47) quae 897\nconcreta non sunt, sentire non possunt. Quod enim immortale est, quidquid est, illud\nipsum anum et simplex et semper est. Et ideo quia unum est, dissolvi non potest; quoniam\nquidquid est illud ipsum extra jus dissolutionis positum, legibus est mortis solu-\ntum.\n\nCAPUT VII.\n\nSpiritus quoque cum Deus dicitur, claritas et lux, non satis Deum\nillis appellationibus explicari .\n\nSed illud quod dicit Dominus ( Joan . IV, 24) Spi- ritum Deum,\nputo (48) ego sic locutum Christum de Patre, ut adhuc aliquid plus inlelligi velit quam\nSpiritum Deum, Hominibus enim licet in Evangelio suo\nintelligendi incrementa faciens (49) disputet; sed tamen et ipse sic (50)adhuc de Deo\nloquitur hominibus, quomodo possunt adhuc audire Vei ca. pere; licet, ut diximus, in\nagnitionem Dei religiosa jam facere incrementa nitatur. Invenimus enim scriptum esse\nquod (I Joan . IV, 8) Deus Charitas dictus\nsit; nec ex hoc tamen Dei substantia Charitas expressa est : et\nquod (I Joan . 1, 5) Lux dic(??)s est; nec\ntamen in hoc substantia Dei est, sed lotum hoc de Deo dictum est quantum dici potest; ut\nmerite et quando Spiritus dictus est, non omne id quod est, dictus sit : sed ut dum mens\nhominum intelli- gondo usque ad ipsum proficit Spiritum, conversa jam ipsa in spiritu,\naliud quid amplius per Spiri” tum conjicere Deum\nesse possit. Id enim quod est , secundum id quod est, nec humano\nsermone edici, nec humanis auribus percipi, nec humanis sen- sibus colligi potest. Nam\nsi (I Cor. II, 9) quae praeparavit Deus his qui diligunt illum, nec\noculus vidit, nec auris audivit, nec cor hominis, aut mens ipsa percepit ; qualis\net quantus est ille ipse qui haec repromittit, ad quae inlelligenda et mens hominis et\nnat(??)ra defecit? Denique si acceperis Spiritum substantiam Dei, creaturam feceris\nDeum·. Omnis enim spiritus creatura esi (51). Erit er\n\ngo 898 jam factus Deus. Quomodo\net si secundum Moysen ( Deut , IV, 24) Ignem\nacceperis Deum, creaturam illum esse dicendo, institutum expresse- ris, non institutorem\ndocueris. Sed haec figurantur potius quam ita sunt. Nam et in Veteri Testamento ideo\nDeus Ignis dicitur, ut peccatori populo metus incutiatur, dum\njudex ostenditur. Et in Novo Tes- tamento Spiritus esse profertur, ut refector et\ncreator (52) in delictis suis mortuorum, per hanc bonitatem collatae credentibus\nindulgentiae, com- probetur.\n\nCAPUT VIII.\n\nARGUMENTUM.- Hunc ergo Deum novisse et venerari Ecclesiam; eique\ntestimonium reddit tam invisi -\nbilium, quam etiam visibilium, et semper, et tota natura, quam ejus\nprovidentia regit ac moderator .\n\nHunc ergo, omissis haereticorum fabulis atque figmentis, Deum novit et veneratur\nEcclesia; cui testimonium reddit tam in visibilium quam etiam visibilium et semper et\ntota natura : quem Angeli adorant, astra mirantur, maria benedicunt, terrae verentur,\ninferna quaeque (53) suspiciunt : quem mens omnis humana sentit, etiam si non exprimit :\ncujus imperio omnia commoventur (54), fontes sea- turiunt, amnes labuntur, fluctus\nassurgunt, fetus suos cuncta parturiunt, venti spirare coguntur, im- bres veniunt, maria\ncommovemur, fecunditates suas cuncta ubique diffundunt : qui peculiarem protoplastis\naeternae vitae mundum quemdam para- disum in Oriente\nconstituit : arborem vitae plantavit ( Gen .\nII, 9); scientiae boni et mali similiter alteram arborem\ncollocavit; mandatum dedit; sententiam contra delictum statuit (II Pet . n, 5); Noe justissi- mum dc diluvii periculis pro merito innocentiae fi-\ndeique servavit ( Gen . V, 24); Enocli transtulit ( Jac . II, 25); in amicitiae societatem Abrabam al- legit ( Gen . XXII, 12); Isaac protexit ( Ibid . V. 30,\n43); Jacob auxit ( Exod . III, 9, 10); Moysem du- cem populo 899 praefecit; ingemiscentes filios Israel e jugo servitutis eripuit;\nLegem scripsit; patrum sobolem in terram repromissionis induxit; prophetas Spiritu\ninstruxit; et per lios omnes Fi- lium suum Christum repromisit; et quando datu-\nrum se spoponderat (55), misit. Per quem nobis in\nnotitiam venire voluit; et in nos indulgentiae suae sinus largos profudit; egenis et\nabjectis locupletem Spiritum conferendo. Et quia ultro et largus et bo-\n\nnus est, ne totus- hic orbis aversus gratiae ejus\nflu- minibus aresceret ( Marc . XVI, 15), apostolos institu- tores\ngeneris nostri in totum orbem mitti per Filium suum voluit : ut conditio generis humani\nagnosceret institutorem; et, si sequi maluisset, haberet quem pro Deo in suis jam\npostulationibus Patrem diceret ( Matth . VI, 9). Cujus providentia\nnon tantummodo singillatim per homines cucurrit aut currit; sed etiam per ipsas urbes et\ncevitates, quarum exi- tus prophetarum vocibus ceci(??)it; imo etiam per ipsum totum\norbem, cujus propter incredulitatem, exitus, plagas, deminutiones poenasque descripsit.\nEt ne quis non etiam ad minima quaeque Dei pu- taret istam infatigabilem providentiam\npervenire.\nEx duobus , inquit Dominus, passeribus unus non\ncadet sine Patris voluntate; sed et capilli capitis vestri omnes numerati sunt\n( Matth . X, 29, 30). Cu- jus etiam cura et providentia\nIsraelitarum non sivit nec vestes consumi, nec vilissima in pedibus cal- ceamenta deteri\n( Deut . VIII, 4), sed ( Dan . III, 27) nec\nipsorum postremum adolescentium captiva sa- rabara (36) comburi; nec immerito : nam si\nhic omnia complexus est omnia continens (omnia au- tem et totum ex singulis constant),\npertinget conse- quenter ejus ad usque singula quaeque cura, cujus ad totum, quidquid\nest, pervenit providentia· Hinc est quod el desuper Chirubim sedet ( Ezech . 1, 10; Psal . XCIII, 1), id est, praeest super\noperum suo- rum varietatem, subjectis throno ejus animalibus prae caeteris principatum tenentibus, cuncta desu- per crystallo contegente\n(57), id est, coelo omnia operiente : quod ( Gen . I, 6) in\nfirmamentum de aquarum fluente materia fuerat Deo jubente solida- tum, ut glacies\nrobusta, aquarum terram prides(??) contegentium dividens medietatem, dorso quodam\npondera aquae superioris, corroboratis dc gelu vi- ribus, sustineret. Nam et ( Ezech . X, 12) rotae· sub- jacent, tempora scilicet, quibus omnia\nsemper mundi membra volvuntur ( Ezech . I, 18) talibus pedibus\nadjectis quibus non in perpetuum stant ista, sed transcunt. Sed et per omnes artus (58)\nstellata sunt oculis : Dei 900 enim opera pervigili obtutu\ncontemplanda sunt, in quorum sinu carbo- num medius est ignis; sive quoniam (II Pet III. ad igneum diem judicii\nmundus iste festinat; sive quoniam omnia opera Dei ignea, nec sunt tene- brosa, sed\nvigent (59); sive etiam, ne, quia ex ter-\n\nrenis ista fuerant orta principiis, naturaliter de\noriginis suae rigore torperent, addita est omnibus interioris spiritus calida natura,\nquae Irigidis con- creta corporibus, ad usuram vitae aequalia omnibus libramenta\nmonstraret (60). Hic est igitur currus, secundum Davi I, Dei. Currus\nenim , inquit, Dei de- cies millies multiplicatus ( Psal . LXIII, 18), id est, innumerus (61), infinitus immensus. Sub\njugo enim naturalis legis omnibus datae, alia quasi frenis revocata retrahuntur, alia\nquasi effusis habenis excitata impelluntur. Mundum enim istum currum Dei, cum omnibus et\nipsi Angeli ducunt et astra; quorum varios licet meatus, certis tamen legibus vinctos,\ninspicimus ad metas definiti sibi temporis ducere; ut merito nobis quoque cum Apostolo,\net artificem et opera mirantibus exclamare jam\nlibeat : O altitudo divitiarum sapientiae, et scientiae Dei, quam\ninscrutabilia judicia ejus et investigabiles viae ejus ! et reliqua ( Rom . XI, 33).\n\nCAPUT IX.\n\nPorro eamdem regulam veritatis docere nos, credere post Patrem etiam\nin Filium Dei Jesum Christum Dominum Deum nostrum, eumdem in Veteri Te- stamento\nrepromissum, et in Novo exhibitum .\n\nEadem regula veritatis docet nos credere post Patrem, etiam in Filium Dei, Christum\nJesum Do minum Deum nostrum, sed Dei Filium; hujus Dei qui et unus et solus est,\nconditor scilicet re(??)(??)m omnium, ut jam et superius expressum est. Hunc enim Jesum Christum, iterum dicam hujus Dei Fi- lium, et in\nVeleri Testamento legimus esse repro- missum et in Novo Testamento animadvertimus\nexhibitum, omnium sacramentorum umbras et figuras de praesentia corporatae veritatis\nimplentem. Hunc enim Abrahae filium, hunc David, hunc non minus et vetera praedicta et\nEvangelia testantur. Hunc ipsa Genesis, cum dicit : Tibi dabo et se-\nmini tuo ( Gen . XVII, 8). Hunc quando luctatum ostendit\nhominem cum Jacob ( Gen . XXXII, 24). Hunc, quando dicit ( Gen . XLIX, 10) : Non deficiet princeps de Juda,\nneque dux de femoribus ejus, donec veniat Is cui repromissum esi, et ipse erit ex-\nspectatio gentium ( Gen . XLIX, 19) Hunc Moyses, cum dicit :\nProvide alium quem mittas ( Exod . IV,\n13). Hunc idem, 901 quando\ntestatur,\nPropheten vobis , dicendo, suscitabit Deus ex fratribus vestris\n: eum quasi me audite ( Deut . XVIII, 15). Hunc, quando\ndicit : Videbitis vitam vestram pendentem nocte ac die, et non\ncredetis ei ( Deut ., XXVIII, 66). Hunc Isaias : Prodiet virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet ( Isa . XI, 1). Hunc eumdem,\n\nquando dicit : Ecce Virgo\nconcipiet et pariet filium ( Isa . VII, 13). Hunc, quando\nsanitates ab eo futu- ras collocat dice(??)s : Tunc aperientur oculi\ncaeco- rum, et aures surdorum audient, tunc saliet claudus ut cervus, et diserta erit\nlingua mutorum ( Ibid . XXXV, 3,6). Hunc, quando patientiae\nvirtutes expromit dicens : Non audietur in plateis vox eius; arundi-\nnem quassatam non conteret, et linum fumigans non exstinguet ( Ibid . XLII, 2,3). Hunc, quando ejus Evan- gelia descripsit : Et disponam vobis testamentum aeternum, sancta David fidelia ( Isa . LV, 3). Hunc, quando gentes in ipsum credituras prophetat : Ecce posui eum in principium et praecipientem genti- bus. Gentes quae te\nnon noverunt invocabant te, et populi qui te nesciunt ad te confugient ( Ibid . 4, 5). Hunc eumdem,\nquando ad passionem ejus exclamat dicens : Sicut ovis ad occisionem\nductus est, et sicut agnus coram tondente se sine voce, sic non aperuit os suum\nin(??)humilitate ( Isa . LIII, 1). Hunc quando flagrorum\nejus ictus plagasque descripsit : Livore ejus nos sanati sumus\n( Ibid . 5); aut humilitatem : Et vidimus eum,\net non erat ei species neque honor. Homo in plaga et sciens ferre infirmitatem\n( Ibid . 2, 3). Aut quod populus non erat crediturus : Tota die expandi manus meas ad populum non credentem ( Isa . LXV, 2). Aut quod resurrecturus a mortuis : Et erit in illa die radix Jesse, et qui surget impe- rare gentibus, in eum gentes\nsperabunt, et erit requies ejus honor ( Isa . XI, 10). Aut\ncum tempus resurrec- tionis: Quasi\ndiluculo paratum inveniemus eum ( Ose . VI, 3). Aut quod\nsessurus ad dextram Patris : Dixit Dominus Domino meo : Sede ad\ndexteram meam, donec ponam inimicos tuos scabellum pedam tuorum ( Psal . CIX , 1,2), Aut cum possessor omnium\ncollocatur : Postula a me, et dabo tibi gentes hae- redilatem tuam, et\npossessionem tuam terminos terrae ( Psal . II, 8). Aut quod\njudex omnium osten- ditur : Deus, judicium tuum regi da, et justitiam\ntuam filio regis ( Psal . LXXI, 1). Nec hoc in loco plura\npersequar, quae annuntiata de Christo, omnibus haereticis, sed et ipsis veritatem\ntenentibus (62) magis nota sunt.\n\nCAPUT X.\n\nJesum Christum Dei Filium esse, et vere hominem(??) contra hoereticos\nphantasiastas, qui veram carnem illum suscepisse negabant .\n\n902 Sed illud admoneo, non alterum in Evangelio Christum\nexspectandum fuisse, quam hunc a Crea- tore Veteris Testamenti litteris ante promissum;\nmaxime cum et quae de ipso praedicta sunt implleta\n\nsint, et quae impleta sunt ante praedicta sint. Ut\nmerito haereticorum istorum Testamenti Veteris auctoritatem respuentium, nescio cui\ncommentitio et ex fabulis anilibus ficto Christo atque fucato pos- sim vere et\nconstanter dicere : Quis es? unde es? a quo missus es? quare nunc venire voluisti? quare\ntalis? vel qua venire potuisti? vel quare non ad tuos abisti? nisi quod probasti tuos\nnon habere (63), dum ad alienos venis? Quid tibi cum mundo Creatoris? quid tibi cum\nhomine Conditoris? quid tibi cum fig- mento corporis, cui eripis spem resurrectionis?\nquid ad alienum venis famulum, alienum sollicita- re desideras filium? quid me a Domino\neripere co- naris? quid me in Patrem blasphemare atque im- pium esse compellis? aut quid\nsum a te in resurrec- tione consecuturus, qui me\nipsum non recipio dum corpus amitto? Si salvare vis, fecisses hominem cui salutem dares.\nSi a delicto eripere cupis, aute mi- hi ne derelinquerem contulisses. Quod autem lecum\nsuffragium circumfers legis? Quod habes testimo- nium propheticae vocis? aut quid mihi\npossum de te solidum repromittere, cum te videam in phantas- mate et non in soliditate\nvenisse? Quid ergo libi cum figura corporis, si corpus odisti? imo revin. ceris corporis\nquod odisti circumferre subtantiam, cujus suscipere voluisti etiam figuram. Odisse enim\ndebueras corporis imitationem, si oderas veritatem. Quoniam si alter es, aliter venire\ndebueras (64) : ne dicereris filius Creatoris, si vel imaginem habuis- ses carnis et corporis. Certe si oderas nativitatem, quia\nCreatoris oderas nuptiarum conjunctionem, recusare debueras etiam imitationem hominis,\nqui per nuptias nascitur creatoris. Neque igitur eum haereticorum agnoscimus Christum,\nqui in imagine (ut dicitur) fuit et non in veritate : nihil enim verum(65) eorum quae\ngessit fecerit, si ipse phan- tasma et non veritas fuit : neque eum, qui nihil in se\nnostri corporis gessit, dum ex Maria nihil accepit, ne non nobis (66) venerit; dum non\nin nostra subtantia visus apparuit· Neque illum, qui aetheream sive si- deream, ut alii\nvoluerunt haeretici, voluit carnem : ne ullam in illo nostro (67) inielligamus salutem,\nsi non etiam nostri corporis cognoscamus soliditatem : nec ullum omnino alterum qui\nquodvis aliud ex fig- mento haereticorum (68)\ngesserit corpus fabularum.\n\nOmnes enim istos et nativitas Domini et mors ipsa confutat. Nam et ( Joan . I, 14) 903\nVerbum , inquit Joannes, caro factum est, et\nhabitavit in nobis . Ut merito corpus nostrum in illo fuerit, quoniam quidem\nnostram carnem Sermo. suscepit. Et sanguis idcirco de manibus ac pedibus, atque ipso\nlatere demana- vit, ut nostri consors corporis probaretur, dum occasus nostri legibus\nmoritur. Qui dum in eadem substatia corporis in qua moritur, ressuscitatus ipsius\ncorporis vulneribus comprobatur, etiam re- surrectionis nostrae leges in sua carne\nmonstravit, qui (69) corpus, quod ex nobis habuit, in sua resur- rectione restituit· Lex\nenim resurrectionis ponitur, dum Christus ad exemplum caeterorum in substan- tia\ncorporis suscitatur. Quoniam, cum (I Cor . XVI, 50) caro et sanguis non oblinere regnum\nDei scribi- tur, non carnis substantia damnata est, quae divinis manibus, ne\nperiret, exstructa est; sed sola carnis culpa merito reprehensa est, quae voluntaria\nhomi- nis temeritate contra legis divinae jura grassata est. Quia in Baptismate et in\nmortis dissolutione, sublata caro ad salutem revertitur : dum ad sta- tum innocentiae,\ndeposita criminis mortalitate, re- vocatur.\n\nCAPUT XI.\n\nEt vero non hominem tantum Christum, sed et Deum : sicuti hominis\nfilium, ita et Dei filium .\n\nVerum ne ex hoc quod Dominum nostrum Jesum Chrisium-Dei Creatoris Filium in substantia\nveri corporis exhibitum asserimus, aliis haereticis hoc in loco hominem tantum et solum\ndefendentibus, atque ideo hominem illum nudum et solitarium pro- bare cupientibus, aut\nmanus dedisse, aut loquendi (70) materiam commodasse videamur, non sic de substantia\ncorporis ipsius exprimimus, ut soluti tantum (71) hominem illum esse dicamus; sed ut,\ndi- vinitate sermonis in ipsa concretione permista, etiam Deum illum secundum Scripturas\nesse teneamus Est enim periculum grande, Salvatorem generis hu- mani, totius Dominum et\nprincipem mundi, cui ( Matth . XX, 21) a suo Patre omnia iradita\nsunt et cuncta concessa, per quem instituta sunt universa, creata sunt tota, digesta\nsunt cuncta, aevorum om nium et temporum regem,\nAngelorum omnium\n\nprincipem ante quem nihil praeter Patrem, hominem\ntantummodo dicere, et auctoritatem illi divinam in his abnegare, Haec enim contumelia\nhaereticorum ad ipsum quoque Deum Patrem redundabit, si Deus Pater Filium Deum generare\nnon potuit. Sed enim veritati (??)aecita haereticorum nulla praescribet. Nec quoniam in\nChristo aliquid tenent, aliquid nou te- nent, alterum vident, alterum non vident, er\npietur nobis 904 illud quod non vident, per illud quod vident.\nQuasi hominis enim in illo fragilitates con- siderant, quasi Dei virtutes non computant;\ninfir- mitates carnis recolunt, potestates divinitatis ex- cludunt. Quando si probatio\nhaec ex infirmitatibus Christi illuc proficit, ut homo ex infirmitatibus comprobetur;\nprobatio divinitatis in illo collecta et\nvi(??)tuitibus illuc proficiet, ut etiam Deus ex ope- (??)ibus asseratur. Si enim\npassiones ostendunt in illo humanam fragilitatem, cur opera non asserant in illo divinam\npotestatem? ne si hoc nou profe- cerit ut Deus ex virtutibus asseratur, nec passiones\nproficant ut etiam homo ex ipsis esse monstretur. Quaencunque enim lex in alterutro\nfuerit posita, in- venietur esse suscepta (72). Periculum enim erit, nec hominem illum\nex passionibus ostendi, si non potuerit etiam Deus ex virtutibus approbari. Non est ergo\nin tinam partem inclinandum, et ab alia parte fugiendum, quoniam nec tenebit perlectam\nveritatem quisquis aliam veritatis excluserit por- tionem. Tam enim Scriptura etiam Deum\nannuntiat Christum, quam etiam hominem ipsum\nannuntiat Deum; tam hominem descripsit Jesum Christum, quam etiam Deum quoque descripsit\nChristum Do- minum. Quoniam nec Dei tantum illum Filium esse proponit, sed et hominis;\nnec hominis tantum dicit, sed et Dei referre consuevit : ut dum ex utroque est, utrumque\nsit; nc si alterum tantum sit, alte- rum esse non possit. Ut enim praescripsit ipsa na-\ntura hominem credendum esse, qui ex homine sit, ita eadem natura praescribit et Deum\ncredendum esse, qui ex Deo sit : ne si non et Deus fuerit, cum ex Deo sit, jam nec homo\nsit, licet ex homine fue- rit, et sic in alterutro (73) utrumque periclitetur, dum\nalterum allero fidem perdidisse convincitur. Qui legunt ergo ( Matth . I, 1) hominis filium homi- nem (74)\nChristum Jesum, legant hunc eumdem et Deum et Dei Filium nuncupatum. Nam quomodo (75)\nest, qua homo, ex Abrabam. sic est etiam, qua Deus ( Joan . VIII,\n58), ante ipsum Abrabam. Et quomodo, qua homo, filius David ( Matth . XXIII, 42, 43,44), ita Dominus David,\nqui Peus, nun cu-\n\npatus est. Et quomodo, qua homo, s(??)b lege fictus est ( Gal . IV, 4), ita, qua Deus, sabbati Dominus ex- pressus est ( Luc , ita.\n5). Et quomodo, qua homo, sententiam patitur ( Matth . XXII, 26)\nsic omne, qua Deus, de vivis et mortuis judicium habere reperitur ( Joan . V, 21, 22). Et quomodo post mundum, qua homo, nascitur, sic ( Joan . XVII, 5) ante mundum, qua Deus, fuisse perbibetur. Et quomodo\nex semi- ne David ( Rom . I, 3), qua homo, genitus est, 905 sic item (76) per ipsum, qua Deum, mundus decitur institutus ( Joan . I, 10). Et quomodo, qua homo, post multos ( ib . 15), sic, qua Deus, aute omnes. Et quomodo caeteris, qua homo, inferior ( Isa . LV·, 3), sic omnibus, qua Deus, major ( Act . X, 36). Et quomodo in coeoelum, qua homo, ascendit ( Joan . VI, 62), sic inde, qua Deus, ante\ndescendit. Et quomo- do ad Patrem, qua homo vadit ( Joan . XIV,\n28), sic obedieus Patri, qua Filius, inde descensurus est ( Act .\nI, 11). Ita si mediocritates in illo approbant humanam fragilitatem, majestates in illo\naffirmant divinam potestatem. Periculum est enim, cum utrum· que legis, non utrumque,\nsed alterum credidisse. Ex quo quoniam utrumque in Christo tegitur, utrum - que\ncredatur; ut fides ita demum vera sit, si(??)(??)t perfecta fuerit. Nam si ex duobus,\naltero in fide ces- sante, unum, et quidem id quod est minus, ad credendum fuerit\nassumptum; perturbata regula veritatis, temeritas ista non salutem contulerit, sed in\nvicem salutis de jactura fidei, periculum mortis\ngrande conflaverit.\n\nCAPUT XII.\n\nDeum enim Veteris Testamenti Scripturarum au- ctoritate\nprobari .\n\nCur ergo dubitemus dicere, quod Scriptura non dubitat exprimere? cur haesitabit fidei\nveritas, in quo Scripturae nunquam haesitavit auctoritas? Ecce enim Osee prophetes ait\nex persona Patris : Jam non salvabo eos in arcu, neque in equis neque\nin equitibus; sed salvabo eos in Domino Deo ( Osee I, 7)\nipsorum. Si Deus salvare se dicit in Deo, non autem salvat nisi in Christo Deus : cor\nergo homo dubitet Christum Deum dicere, quem Deum a Patre animadvertit positum per\nScripturas esse? imo si non salvat nisi in Deo Pater\nDeus, salvari non pote- rit a Deo Patre quisquam, nisi confessus fuerit Christum Deum,\nin quo se (77) et per quem se (??)e promittit Pater salutem daturum; ut merito quis quis\nillum agnoscit esse Deum, salutem inveniat in Deo Christo; quisquis non recognoscit esse\nDeum,\n\nsalutem pe(??)diderit, quam (78; alibi nisi in\nChristo Deo invenire non poterit. Quomodo enim Isaias : Ecce virgo concipiet, et pariet filium, et vocabitis no- men ejus\nEmmanuel ( Isa . VII, 14); quod interpreta- tum est nobiscum Deus , sic Christus ipse dicit : Erce ego\nvobiscum sum usque od consummationem saeculi ( Matth .\nXXVIII, 20). Est ergo nobiscum Deus , uno multo magis etiam in\nnobis est. Nobis- cum est Christus : est ergo cujus nomen est, no- biscum Deus , quia et nobiscum est. Aut numquid non 906 est\nnobiscum? quomodo ergo dicit se nobis- c(??)m esse? Est ergo nobiscum. Sed quoniam\nnobis- cum est; Emmanuel, id est, nobiscum Deus , dictus est. Deus\nergo (79) quia nobi cum est, nobiscum Deus (??)ictus est. Idem\nphophetes : Convalescite ,\nmanus dissolutae, el genua debilia, consolamini pu- silianimes sensu,\nconvalescite, nolite timere : ecce Deus noster judicium retribuet; ipse veniet et\nsalva- bit nos : tunc aperientur oculi caecorum, et aures surdorum audient; tunc\nsaliet claudus sirut cervus, et diserta erit lingua mutorum ( Isa ., XXXV, 3, 4, 5, 6). Si in adventu Dei dicit prophetes haec futura signa\nquae facta sunt; aut Dei Filium ag(??)osca et Christum, in cujus adventu, et a quo haec\nsanita- tum signa facta sunt; aut divinitatis Christi veritate superati, in alteram\nhaeresim ruentes, Christum, dum Filium Dei et Deum confiteri nolunt, Patrem illum esse\nconfiteantur (80). Vocibus enim prophe- tarum inclusi jam Christum Deum negare non pos-\nsunt. Quid ergo respondeat, cum in adventu Dei\nhaec signa futura dicuntur, quae in adventu Christi gesta sunt? Christum qualiter\naccipiunt Deum? Deum enim jam negare non possunt. Qua Patrem? aut qua Filium? Si qua\nFilium, cur Dei Filuim Deum ne(??)ant? Si qua Patrem, cur eos non se- quuntur, qui\nejusmodi blasphemias tenere videntur? nisi quoniam nobis in hoc adversus illos de veri-\ntate (81) certamine, hoc inte(??)im sufficit, ut quo- cunque genere convicti Christum\nconfiteantur et Deum (82), quem etiam Deum negare voluerunt. Per Habacuc prophetam ait :\nDeus ab Africo veniet et sanctus de monte opaco et condenso\n( Habac . III, 3). Quem volunt isti ab Africo venire? Si venisse\naiunt omnipotentem Deum Patrem, ergo de loco Deus\nPater venit ex quo etiam loco cluditur (83), et intra sedis alicujus angustias\ncontinetur; et jam per istos, (??)t diximus, Sabelliana haeresis sacrilega corporatur.\nSiquidem Christus non Fidus, sed Pa-\n\nter creditur; et novo more, dum ab istis districto\nhomo nudus asseritur, per cos rursum Christus Pater Deus omnipotens comprobatur. At si\nin Beth- lehem, cujus metaturae regio ad meridianam re- spicit plagam coeli, Christus\nnascitur, qui per S(??)ri- pturas et Deus dicitur; merito Deus hic ab Africo venire\ndescribitur, quia a Bethlehem venturus esse praevidebatur. Elig(??)nt ergo ex duobus\nquid velint, hunc, qui ab Africo venit Filium esse, an Patiem : Deus enim dicitur ab\nAfrico venturus. Si Filium, quid dubitant Christum et Deum dicere? Deum enim Scriptura\ndicit esse venturum. Si Patrem, quid dubitant cum Sabellii temeritate 907 misceri, qui Christum Patrem dicit? nisi quoniam, sive illum Patrem, sive\nFilium dixerint, ab h(??)eresi sua. inviti licet,\ndesciscant nceesse est, qui Christum hominem tantummodo solent dicere : dum illum, rebus\nipsis coacti, Deum incipiunt promere, sive dum illum Patrem, sive dum illum Filium\nvolue- rint nuncupare.\n\nCAPUT XIII.\n\nEamdem veritatem evinci e sacris Novi Foederis Litteris .\n\nAc sic (84) et Joannes nativitatem Christi de- scribens ( Joan I,\n14), Verbum, inquit, caro factum est, et habitavit in nobis, et\nvidimus claritatem ejus, claritatem tanquam unigeniti a Patre, plenum (85) gratia et\nveritate . Nam et vocatur nomen ejus Verbum Dei ( Apoc . XIX. 13) : nec immeri o. Eruc- tavit , inquit, cor meum verbum\nbon(??)m ( Psalm .XLIV, 2); quod Verbum Regis nomine\nconsequenter ap- pellat inferendo, Dico ego opera mea Regi. Per ip-\nsum enim omnia facta sunt opera, et sine ipso fac- tum est\nnihil ( Joan . I, 3). Sive enim ,\ninquit Aposto- lus. Throni, sive Dominationes, sive Virtutes, sive\nPotestates, visibilia et invisibilia, omnia per(??)i(??)sum constant ( Coloss . I, 16). Verbum autem hoc illud est, quod in sua venit, et sui eum non receperunt. Mundus enim per ipsum factus est, et mundus\neum non cognovit ( Joan . I, 10, 11). Verbum autem hoc crat in principio apud Deum, et Deus erat\nVerbum ( Joan . I, 1). Quis igitur dnubitet, cum in extrema\nparte dicitur, Verbum caro facium est, et habitavit\n\nin nobis , Christum cujus est nativitas et quia caro (86) factus\nest, esse hominem, et quia Verbum Dei, Deum incunctanter edicere esse; praesertim cum\nanimadvertat Scripturam evangelicam, utram-\n\nque istam substantiam in unam nativitatis Christi\nfoederasse concordiam? Hic est enim qui sicut sponsus egreditur de\nthalamo suo, exsultavit ut gi- gas ad currendam viam; a summo coelo egressio ejus et\nusque ad summum regressio ejus (Psalm · XVIII. 6, 7). Quoniam usque ad summum, nec quis- quam in coelum ascendit, nisi qui de coelo descen- dit, Filius\nhominis qui est in coelis (Joan . III, 13). Repetens hoc ipsum dicit : Pater, clarifica me eo honore quo fui apud te antequam mundus esset\n(Joan . XVII, 5). Ac si de coelo descendit Verbum hoc, tanquam sponsus ad carnem,\nut per carnis assumptionem Filius hominis illuc posset ascen- dere, unde Dei Filius\nVerbum descenderat, merito, dum per connexionem\nmutuam et caro Verbum Dei gerit, et Filius Dei fragilitatem carnis assumit; cum sponsa\ncarne conscendens illuc, unde sine carne descenderat, recipit jam claritatem 908 illam, quam dum ante mundi institutionem ha- buisse ostenditur,\nDeus manifestissime comproba- tur. Et nihilominus, dum mundus ipse post illum institutus\nrefertur, per ipsum creatus esse reperi- tur; quo ipso divinitatis in ipso, per quem\nfactus est mundus, et claritas et auctoritas comprobe- tur (87). Quod si, cum (III Reg.\nVIII, 39) nullius sit nisi Dei, cordis nosse secreta ( Matth . IX,\n4; Apoc . II, 23), Christus secreta conspicit cordis : quod si,\ncum ( Isa . XLIII, 25) nullius sit nisi Dei, peccata dimittere;\nidem ( Marc . II, 5) Christus pec- cata dimittit : quod si, cum nullius sit hominis de coelo venire, de coelo\nveniendo descendit : quod si, cum nullius hominis haec vox esse posit, Ego et Pater unum sumus (Joan . x, 30); hanc vocem de conscientia divinitatis\nChristus solus edicit : quod si postremo, omnibus divinitatis Christi probationi- bus et\nrebus instructus apostolus Thomas, respon- dens Christo, Dominus meus\net Deus meus (Joan . xx, 28) dicit : quod si et apostolus Paulus, quo- rum , inquit (88), patres et ex quibus\nChristus se- cundum carnem, qui est super omnia Deus benedic- tus in saecula\n(Rom . IX, 5), in suis litteris scribit : quod si idem se Apostolum non ab hominibus, aut per hominem, sed per Jesum Christum (Galat , I,\n1, 12) constitutum esse depromit : quod si idem,\nEvangelium non se ab hominibus didicisse aut per hominem, sed per\nJesum Christum accepisse con- tendit : merito Deus est Christus. Itaque hoc in\nloco ex duobus alterum constare debebit. Cum enim manifestum sit omnia esse facta per\nChri- stum; aut ante omnia est, quoniam omnia per\n\nipsum, et merito et Deus est : aut quia homo est,\npost omnia est, et merito per ipsum nihil factum est. Sed nihil per ipsum factum esse\nnon possu- mus dicere, cum animadvertamus omnia per ip- sum facta esse scriptum : non\nergo post omnia est, id est non homo tantum est, qui post omnia est : sed et Deus,\nquoniam Deus (89) ante omnia est. Ante omnia est enim, quia per ipsum omnia; ne si homo\ntantum, nihil per ipsum; aut si omnia per ipsum, non homo tantum : quoniam si homo\ntantum, non omnia per ipsum, immo nihil per ipsum. Quid ergo respondent? nihil per\nipsum, ut homo sit tantum? Quomodo ergo omnia per ipsum? Ergo non homo tantummodo est,\nsed et Deus; siquidem omnia sunt per ipsum : ut merito intel- ligere debeamus, nec (90) hominem esse Christum tantummodo,\nqui est post omnia; sed et Deum, cum per ipsum facta sint omnia. Quomodo enim aut\nhominem tantummodo dicas, cum illum etiam in carne conspicias; nisi quoniam si utrumque\nanimadvertitur, utrumque merito credatur?\n\n909 CAPUT XIV.\n\nIdem argumentum persequitur auctor .\n\nEt tamen adhuc dubitat haereticus Christum di- cere esse Deum : quem Deum tot et rebus\nanimad- verti (91) et vocibus approbatum. Si homo tantum- mo lo Christus, quomodo\nveniens in hunc mundum in sua venit, cum homo nullum fecerit mundum? Si homo tantummodo Christus, quomodo mundus per ipsum factus\nesse refertur, cum non per homi- nem mundus, sed post mundum homo institutus referatur?\nSi homo tantummodo Christus, quo- modo non ex semine tantum David Christus, sed Verbum\ncaro factum est et habitavit in nobis? N(??)m etsi protoplastus non ex semine, sed tamen\nproto- plastus non est ex Verbi et carnis conjunctione concretus : non est enim Verbum\ncaro factum et habitavit in nobis. Si homo tantummodo Christus· quomodo qui de coelo venit, quae vidit et audiit (92) testificatur (Joan . III, 31, 32), cum constet hominem de coelo, quia ibi nasci\nnon possit, venire non posse? Si homo tantummodo Christus, quomodo ( Colos . I, 16) visibilia et invisibilia, Throni, Virtutes\n\net Dominationes per ipsum et in ipso creata esse referuntur, cum\nVirutes coelestes per hominem fieri non potuerint, quae ante hominem ipsum esse\ndebuerint? Si homo tantummodo Christus, quo- modo ( Matth . XVIII,\n20) adest ubique invocatus cum haec hominis natura non sit, sed Dei, ut\n\nadesse omni loco possit? Si homo tantummodo\nChristus, cur homo in orationibus Mediator invo- catur, cum invocatio hominis ad\npraestandam salu- tem inefficax judicetur? Si homo tantummodo Christus, cur ( I Tim . I, 1) spes in illum ponitur, cum ( Jer . XVII, 5) spes in homine maledicta refe- ratur? Si homo tantummodo Christus,\ncur ( Matth . x, 33) non licet Christum sine exitio animae ne- gari\n(93), cum in hominem 910 commissum de- lictum referatur posse\ndimitti? Si homo tantum- modo Christus, quomodo Joannes Baptista testatur et dicit ( Joan . I, 15) : Qui post me venit, ante me factus\nest;, quia prior me fuit ; cum, si homo tan- tummodo Christus, post Joannem natus,\nante Joan- nem esse non possit, nisi quoniam illum, qua Deus est, ante praecessit? Si humo tantummodo Christus, quomodo ( Joan . V, 19) quae Pater facit, et Filius facit similiter ,\ncum homo coelestibus operibus Dei similia opera facere non possit? Si homo tantum- modo\nChristus, quomodo sicut Pater in se vitam habet, ita dedit Filio vitam\nhabere in semetipso (Joan . V, 26) : cum exemplo Patris Dei homo in se vitam\nhabere non possit, cum non in aeternitate sit gloriosus, sed in materia mortalitatis\neffectus? Si homo tantummodo Christus, quomodo refert : Ego sum panis\nvitae aeternae qui de coelo descendi (Joan . VI, 51); cum neque panis vitae homo\nesse possit, ipse mortalis, nec de coelo descenderit, nulla in coelo constituta materia\nfragilitatis? Si homo tan- tummodo Christus, quomodo dicit, quia\nPatrem\n\nDeum nemo vidit unquam, nisi qui est a Deo, hic vidit Deum?\n(Ibid . 46.) Quoniam, si homo tantum- modo Christus, Deum videre non potuit, quia\nDeum nemo hominum vidit : si autem dum ex Deo est, Deum vidit, plus se quam hominem, dum\nDeum vidit, intelligi voluit. Si homo tantummodo Chri- stus, cur dicit : Quid, si videritis Filium hominis ascendentem illuc ubi ante erat?\n(Ibid . 62.) Ascendit autem in coelum : ibi ergo fuit, dum illuc rodit ubi prius\nfuit. Quod si de coelo (94) missus a Patre est, non utique homo tantum est : homo enim,\nut diximus, de coelo venire non potuit. Non igitur ibi ante homo fuit, sed illuc\nascendit ubi non fuit. Descendit autem Dei Verbum, quod ibi fuit. Ver- bum, inquam, Dei\net Deus per quem facta sunt omnia, et sine quo\nfactum est nihil 911 ( Joan . I, 3). Non\nigitur homo inde sic (95) de coelis venit; sed Dei Sermo, id est Deus, inde\ndescendit.\n\nCAPUT XV, al XXIII.\n\nRursum ex Evangelio Christum Deum comprobat .\n\nSi homo tantummodo Christus, quomodo ait ( Joan ., VIII, 14, 15) :\nEtsi ego de me testificor, ve- rum est testimonium meum, quia scio\nunde venerim et quo eam : vos ignoratis unde venerim aut quo eam (96): vos secundum\ncarnem judicatis . Ecce et hic illuc se dicit redituram, unde se testificatur ante\nvenisse, missum scilicet de coelo. Descendit ergo unde venit, quomodo illuc vadit unde\ndescen- dit. Ex quo, si homo tantummodo Christus esset, non inde venisset; atque ideo\nnec illuc abiret,\n\nquoniam non inde venisset. Veniendo autem inde, unde\nhomo venire non potest, Deum se ostendit venisse. Sed enim hujus ipsius descensionis\nignari et imperiti Judaei, haeredes sibi haereticos istos red- diderunt, quibus dicitur\n: Vos ignoratis unde veniam, et quo eam : vos secundum carnem\njudicatis (Ibid .). Tam isti quam Judaei carnalem solam (97) esse Christi\nnativitatem tenentes, nihil aliud Christum esse quam hominem crediderunt, non\nconsideran- tes illud, quoniam cum de coelo homo non potuerit venire, ut merito illuc\nposset redire, Deum esse qui inde descenderit, unde homo venire non po- tuerit. Si homo\ntantummodo Christus, quomodo dicit : Vos ex inferioribus estis, ego\ndesursum sum; vos de hoc mundo estis, ego non sum de hoc mundo ? ( Joan . VIII, 23.) Ideo autem si omnis\nhomo ex hoc mundo est, et ideo in hoc mundo est Christus, an homo tantummodo est? Absit.\nSed considera quod ait : Ego non sum de hocmundo . Numquidergo\nmenti- tur, cum ex hoc mundo ait, si homo tantummodo sit? Aut si non mentitur, non est\nex hoc mundo. Non ergo homo tantummodo est, quia ex hoc mundo non est. Sed ne lateret\nquis esset, expressit unde esset : Ego , inquit, desursum sum ; hoc est, de coelo, unde homo venire non potest; non enim in coelo\nfactus est. Deus est ergo qui desursum est, et idcirco de hoc mundo non est : quanquam\netiam quodammodo ex hoc mundo est; unde non Deus tantum est Christus, 912 sed et homo. Ut merito, quomodo non est\nex hoc mundo secundum Verbi divinitatem, ita ex hoc mundo sit secun- dum suscepti\ncorporis fragilitatem : Homo est enim cum Deo junctus, et Deus cum homine copulatus. Sed\nidcirco nunc hic Christus in unam partem so- lius divinitatis incubuit, quoniam\ncaecitas Judaica solam in Christo partem carnis aspexit, et inde in praesenti loco,\nsilentio praeterita corporis fragilitate quae de mundo est, de sua sola divinitate\nlocutus est quae de mundo non est : ut in quantum ilii inclinave- rant, ut hominem illum\ntantummodo crederent, in tantum illos Christus posset ad divinitatem suam con-\nsiderandam trahere, ut se Deum crederent; volens illorum incredulitatem circa\ndivinitatem suam, omissa interim commemoratione sortis humanae, solius divinitatis oppositione superare. Si homo\n\ntantummodo Christus, quomodo dicit : Ego ex Deo prodii et veni (Joan . VIII, 42; XVI, 28), cum constet\nhominem a Deo factum esse, non ex Deo proces- sisse? ex Deo autem homo quomodo non\nprocessit, sic Dei Verbum processit; de quo dictum est : Eructavit cor\nmeum Verbum bonum (Psal . XLIV, 2). Quod quon(??)am ex Deo est, merito et apud\nDeum est. Quodque, quia non otiose prolatum est (98), merito omnia facit. Omnia enim per ipsum facta sunt, et sine ipso\nfactum est nihil (Joan . I, 5). Sed enim hoc Verbum per quod facta sunt omnia\n[Deus est (99)]. Et Deus , inquit, erat\nVerbum . Deus ergo processit ex Deo, dum qui processit Sermo, Deus est qui\nprocessit ex Deo. Si homo tantummodo Christus, quomodo ait : Si quis\nverbum meum ser- vaverit, mortem non videbit in\naeternum? (Joan . VIII, 51.) Mortem in aeternum non videre, quid aliud quam\nimmortalitas est? Immortalitas autem divi- nitati socia est, quia et Divinitas\nimmortalis est, et immortalitas divinitatis fructus est. Sed enim omnis homo mortalis\nest; immortalitas autem ex mortali non potest esse. Ergo ex Christo homine mortali\nimmortalitas non potest nasci. Sed Qui verbum custodierit ,\ninquit, meum, mortem non videbit in aeternum . Ergo verbum Christi\npraestat immor- talitatem (1), et per immortalitatem divini- tatem. Quod si non potest\nexhibere, ut immortalem alterum faciat ipse mortalis, hoc autem Christi verbum exhibet\npariter et praestat immortalitatem :\n913 non utique homo tantum est, qui praestat immortalitatem; quam,\nsi tantummodo homo esset, praestare non posset : praestando autem divin tatem per\nimmortalitatem, Deum se probat divinitatem porrigendo, quam nisi Deus esset, praestare\nnon posset. Si homo tantummodo Christus, quomodo inquit : Ante Abraham\nego sum? (Joan . VIII, 58.) Ne- mo enim hominum ante eum potest esse ex quo ipse\nest; nec potest fieri ut quisquam (2) prius fue- rit ante illum ex quo ipse originem\nsumpsit. Sed enim Christus, cum ex Abraham sit, ante Abraham esse se dicit. Aut mentitur\nigitur et fallit si ante Abraham non fuit, qui ex Abraham fuit : aut non fallit si etiam\nDeus est, dum ante Abraham fuit. Quod nisi fuisset, consequenter cum ex Abrabam\nfuisset, ante Abraham esse non posset. Si homo\n\ntantummodo Christus, quomodo ait : Et ego agno- sco (3) eas et sequuntur me meae; et ego vitam\na(??)ter- nam do illis; et nunquam peribunt in perpetuum? (Joan . X, 27, 28.) Sed\nenim cum omnis homo mor- talitatis sit legibus alligatus, et idcirco in perpe- tuum se\nipse servare non possit, multo magis in perpetuum alterum servare non poterit. At in\nperpetuum se Christus repromittit salutem datu- rum; quam si non dat, mendax est : si\ndat, Deus est. Sed non fallit : dat enim quod repromittit : Peus est ergo, qui salutem\nperpetuam porrigit; quam homo, qui se ipsum servare non potest, al- teri praestare non\npoterit. Si homo tantummodo Christus, quid est, quod ait : Ego et\nPater unum sumus? (Ib . V. 30.) Quomodo enim Ego et Pater\n\nunum sumus , si non et Deus est et Filius? qui id- circo unum\npotest dici dum ex ipso est, et dum Fi- lius ejus est, et dum ex ipso nascitur, dum (4)\nex ipso processisse reperitur, per quod et Deus est. Quod cum invidiosum Judaei\nputassent, et blasphe- mum credidissent, eo quod se ostenderat his ser- monibus Christum\n(5) esse Deum, ac propterea ad lapides concurrissent, et saxorum ictus injicere\ngestiissent; exemplo et testimonio Scripturarum adversarios suos fortiter refutavit. Si illos , inquit, dixit deos ad quos Dei (6)\nverba facta sunt et non potest solvi Scriptura; quem Pater sancti\nsanctificavit et misit in\n914\nhunc mundum, vos dicitis, quia blas- phemas, quia dixi, Filius Dei sum\nego (Joan . X, 35, 36). Quibus vocibus neque se negavit Deum, quin imo Deum se esse firmavit. Nam quia sine dubi- tatione dii\nesse dicuntur, ad quos verba Dei facta sunt, multo magis hic Deus, qui melior illis\nomni- bus invenitur. Et nihilominus calumniosam blas- phemiam dispositione (7) legitima\ncongruenter re- futavit : Deum enim se sic inlelligi vult, ut Filium Dei, et non ipsum\nPatrem vellet (8) inlelligi. Mis- sum enim se esse dixit ( Ib . V. 32), et multa opera se ex Patre ostendisse monstravit; ex\nquo non Patrem\n\nse. sed Filium esse intelligi voluit; et in ultima\nparte defensionis. Filii, non Patris, fecit mentio- nem dicendo : Vos\ndicitis, quia blasphemas, quia dixi : Filius Dei sum . Ita quod ad crimen blasphe-\nmiae pertinet. Filium se, non Patrem dicit : quod autem ad divinitatem spectet (9)\nipsius. Ego et Pater unum sumus dicendo, Filium se esse et Deum\nprobavit : Deus est ergo : Deus autem sic, ut Fi- lius sit. non Pater.\n\nCAPUT XVI, al . XXIV.\n\nIterum ex Evangelio Christum Deum comprobat .\n\nSi homo tantummodo Christus, quomodo ipse dicit : Et omnis qui\nvivit (10) et credit in me non morietur in aeternum?\n(Joan . XI, 26.) Sed enim qui in hominem solitarium credit et nudum, maledictus\ndicitur ( Jerem . XVII, 5) : hic autem, qui credit in Christum non maledicius, sed in aeternum non moriturus\nrefertur. Ex quo, si aut homo est tan- tum, ut haeretici volunt, quomodo quisquis in eum\ncredit, non morietur in aeternum, cum maledictus esse teneatur qui confidit in homine?\nAut si non maledictus, sed potius ad aeternae vitae consecutio- nem, ut legitur,\ndestinatus, non homo (11) tan- tummodo Christus, sed et Deus : in quem qui cre- dit, et\nmaledictionis periculum deponit, et ad fruc- tum justitiae accedit. Si homo tantummodo\nChri- stus, quomodo Paraclitum dicit de suo esse sumptu- rum quae\nnuntiaturus sit? (Joan . XVI, 915 14.) Ne- que enim\nParaclitus ab homine quidquam accipit, sed homini scientiam Paraclitus porrigit, nec\nfutu- ra ab homine Paraclitus discit, sed de futuris\nho- minem Paraclitus instruit. Ergo aut non accepit Paraclitus a Christo homine quod\nnuntiet, quoniam Paraclito homo nihil poterit dare a quo ipse homo debet accipere; et\nfallit in praesenti loco Christus et decipit, cum Paraclitum a se homine accepturum quae\nnuntiet dicit; aut non nos fallit, sicut nec fal- lit, et accepit Paraclitus a Christo\nquae nuntiet. Sed si a Christo accepit (12) quae nuntiet, major ergo\n\njam Paraclito Christus est : quoniam nec, Paracli-\ntus a Christo acciperet, nisi minor Christo esset. Minor autem Christo Paraclitus\nChristum etiam Deum esse hoc ipso probat, a quo accepit quae nun- tiat; ut testimonium\nChristi divinitatis grande sit, dum minor Christo Paraclitus repertus, ab illo su- mit\nquae caeteris tradit. Quandoquidem si homo tantummodo Christus, a Paraclito Christus\naccipe- ret quae diceret, non a Christo Paraclitus acciperet quae nuntiaret. Si homo\ntantummodo Christus, quare credendi nobis talem regulam posuit quo di- ceret : Haec est autem vita aeterna ut sciant te unum et verum Deum, et quem\nmisisti Jesum Christum? (Joan . XVII, 3.) Si noluisset se etiam Deum intelligi,\ncur addidit : Et quem misisti Jesum Christum , nisi quoniam et Deum accipi voluit (13)? Quoniam si se Deum nollet\nintelligi, addidisset : Et quem mi- sisti hominem Jesum Christum\n: nunc autem neque addidit, nec se hominem, nobis tantummodo Chri- stus tradidit, sed\nDeo (14) junxit, ut et Deum per hanc conjunctionem, sicut est, intelligi vellet. Est\nergo credendum, secundum praescriptam regulam, in Dominum, unum verum Deum, et in eum\nquem misit Jesum Christum consequenter, qui se nequa- quam Patri, ut diximus, junxisset,\nnisi Deum quo- que intelligi vellet (15); separasset enim ab co (16), si Deum intelligi\nse noluisset : inter homines enim tantummodo se collocasset, si hominem se esse\ntantummodo sciret; nec cum Deo junxisset, si se non\net Deum nosset : nunc et de homine tacet, quoniam 916 hominem illum\n(17) nemo dubitat; et Deo se jungit merito, ut credituris divinitatis suae formulam\nponeret. Si homo tantummodo Chri- stus, quomodo dicit : Et nunc\nhonorifica me gloria quam habebam apud te priusquam mundus esset? (Joan . XVII,\n5.) Si antequam mundus esset, gloriam habuit apud Deum, et claritatem tenuit apud Pa-\ntrem, ante mundum fuit : nec enim habuisset glo- riam, nisi ipse prius fuisset, qui\ngloriam posset te- nere. Nemo enim habere aliquid poterit, nisi ante ipse fuerit, qui\naliquid tenet. Sed enim Christus habet (18) gloriam ante mundi institutionem; ergo ante\ninstitutionem mundi fuit. Nisi enim ante insti- tutionem mundi esset, ante mundi\ninstitutionem\n\ngloriam habere non posset, cum ipse non esset· Sed\nenim homo gloriam ante mundi institutionem ha- bere non potuit, qui post mundum fuit :\nChristus autem habuit : ante mundum igitur fuit : non igi- tur homo tantummodo fuit, qui\nante mundum fuit : Deus est igitur, quoniam ante mundum fuit, et glo- riam ante mundum\ntenuit. Nec praedestinatio ista dicatur, quoniam nec posita est; aut addant hoc qui hoc\nputant : sed vae est adjicientibus, quomo- do et detrabentibus, positum ( Apoc . XXII, 18, 19) : non potest ergo dici quod non potest adjici.\nSubla- ta ergo praedestinatione quae non est posita, in substantia fuit Christus ante\nmundi institutionem. Verbum est enim per quod\nfacta sunt omnia, et sine quo factum est nihil . Quoniam et si in praedestina-\ntione dicitur gloriosus, et ante mundi\ninstitutionem fuisse praedestinationem, ordo servetur, et ante hunc erit multus numerus\nhominum in gloriam destinatus. Minor enim per istam destinationem Christus caeteris\nintelligetur (19), quibus posterior denotatur. Nam si haec gloria in praedestinatione\nfuit, praedestinationem istam in gloriam novissimus Christus accepit : ante enim\npraedestinatus Adam esse cernetur, et Abel, et Enoch, et Noe, et Abra- ham, et reliqui\ncaeteri. Nam cum apud Deum et personarum et rerum omnium ordo digestus sit, ante hanc\npraedestinationem Christi in gloriam (20) multi praedestinati fuisse dicentur. Et hoc\n917 pacto minor caeteris hominibus Christus esse depre- henditur\n(21), qui melior et major et antiquior ipsis quoque\nAngelis invenitur. Aut haec igitur omnia tollantur, ut Christo divinitas aufer atur (12)\n: aut si haec tolli non possunt (23), Christo ab haereticis divinitas propria\nreddatur.\n\nCAPUT XVII, al . XXV.\n\nItem ex Moyse in principio sacrarum Litteracum. Quid si Moyses\nhanc eamdem regulam veritatis exsequitur, et hoc in principio suarum nobis tradi- dit\nLitterarum, quo discamus omnia creata et con- dita esse per Dei Filium, hoc est per Dei\nVerbum? Id enim dicit quod Joannes, quod caeteri; imo et Joannes et caeteri ab hoc\nintelliguntur accepisse quod dicant. Si enim Joanues dicit : Omnia per\nip- sum factu sunt, et sine ipso factum est nihil (Joan .\n\nI, 3); Prophetes autem refert : Dico ego opera mea Regi (Psal . XLIV, 2); Moyses autem introducit prae- cipientem\nDeum ut lux fiat in primis, coelum firme- tur, aquae congregentur, arida ostendatur,\nfructus secundum semina provocetur (24), animalia produ- cantur, luminaria in coelo\natque astra ponantur ( Gen . I); non alium ostendit tunc adfuisse\nDeo cui praeciperentnr haec opera ut fierent, nisi eum per que(??)\nfacta sunt omnia, et sine quo factum est nihil . Ac si hic Verbum Dei est, nam eructavit cor meum verbum bonum , ostendit in principio Verbum fuis-\nse, et Verbum hoc apud Patrem fuisse, Deum prae- terea Verbum fuisse, omnia (25) per\nipsum facta esse. Sed enim hoc Verbum caro factum est, et ha-\n\nbitavit in nobis (Joan . I, 14), Christus scilicet Filius Dei;\nquem, dum et postmodum secundum carnem hominem accipimus, et ante mundi institutionem\nDei Verbum et Deum videmus, merito secundum institutionem Veteris et Novi Testamenti, et\nDeum et hominem Christum Jesum et credimus et tene- mus. Quid si idem Moyses introducit\ndicentem Deum : Faciamus hominem ad imaginem et similitu- dinem\nnostram (Gen . I, 26, 27) : et infra, Et fecit Deus hominem, ad\nimaginem Dei fecit illum, mascu- lum et feminam fecit eos? Si, ut jam docuimus,\nDei Filius est per quem facta sunt omnia, utique Dei Filius est per quem etiam homo\ninstitutus est, propter quem facta sunt omnia. Sed enim Deo prae- cipiente ut homo fiat,\nDeus refertur esse qui bomi- nem facit : facit autem\nhominem Dei Filius, Ver- bum scilicet Dei, per quem facta sunt omnia,\net sine quo factum est nihil . Hoc autem Verbum caro fac- tum est, et habitavit\n918 in nobis : ergo Christus est Deus. Per Christum igitur homo\nfactus est, ut per Dei Filium. Sed Deus hominem ad imaginem Dei fecit; Deus est ergo qui\nfecit hominem ad ima- ginem Dei, Deus ergo Christus est : ut merito nec Veteris\nTestamenti circa personam Christi vacillet auctoritas, dum Novi Testamenti\nmanifestatione fulcitur. nec Novi Testamenti intercepta sit potes- tas, dum radicibus\nVeteris Testamenti ejusdem ni- titur veritas. Ex quo, qui Christum, Dei Filium et\nhominis, tantummodo praesumunt hominem, non et Deum, contra Testamentum et Vetus et\nNovum fa- ciunt, dum et Veteris et Novi Testamenti\nauctori- tatem veritatemque corrumpunt. Quid si idem Moy- ses ubique introducit Deum\nPatrem immensum atque sine fine, non qui loco cludatur, sed qui om- nem locum eludat :\nnec eum qui iu loco sit, sed potius in quo omnis locus sit : omnia continentem et cuncta\ncomplexum, ut merito nec descendat nec ascendat, quoniam ipse omnia et continet et\nimplet :\n\net tamen nihilominus introducit Deum descenden- tem\nad turrem quam aedificabant filii hominum considerare (26) quaerentem, et dicentem : Venite ; et mox : Descendamus, et confundamus\nillic ipsorum linguas, ut non audiat unusquisque vocem proximi sui? (Gen . XI, 7.)\nQuem volunt hic Deum descen- disse ad turrem illam, et homines tunc Illos visi- tare\nquaerentem? Deum Patrem? Ergo jam loco clauditur : et quomodo ipse omnia complectitur?\nAut numquid Angelum cum Angelis dicit descen- dentem, et dicentem : Venite; et mox : Descenda- mus et confundamus illic ipsorum linguas ? Sed enim in\nDeuteronomio animadvertimus retulisse Deum haec. Deumque dixisse, ubi ponitur : Cum disseminaret filios Adam, statuit fines gentium juxta numerum angelorum Dei (Deut . XXXII, 8). Neque ergo\nPater descendit, ut res indicat; neque Ange- lus ista praecipit, ut res probat. Superest\nergo, ut ille descenderit, de quo apostolus Paulus : Qui de- scendit,\nipse est qui ascendit super omnes coelos, ut impleret omnia (Ephes . IV, 10), hoc\nest Dei Filius, Dei Verbum. Verbum autem Dei caro factum est, et habitavit in nobis :\nhic erit (27) Christus : Deus ergo pronuntiabitur Christus.\n\nCAPUT XVIII, al . XXVI.\n\nInde etiam, quod Abrahae visus legatur Dens : quod de Patre nequeat\nintelligi, quem nemo vidit un- quam, sed de Filio in Angeli imagine .\n\nEcce idem Moyses refert alio in loco, quod Abra-\n\nhae\n919\nvisus sit Deus (Gen . XII, 7). Atqui idem Moyses audit a Deo, quod nemo hominum Deum videat et vivat (Exod . XXXIII, 20). Si\nvideri non potest Deus, quomodo visus est Deus? Aut si visus est, quomo- do videri non\npotest? Nam et Joannes, Deum nemo (inquit) vidit unquam (I Joan . IV, 12). Et apostolus Paulus : Quem\nvidit hominum nemo, nec videre po- test (II Tim . VI, 16).\nSed non utique Scriptura mentitur : ergo vere visus est Deus. Ex quo intel- ligi potest,\nquod non Pater visus sit, qui nunquam visus est; sed Filius, qui et descendere solitus\nest, et videri quia descenderit. Imago est enim invisi- bilis Dei, ut mediocritas et\nfragilitas conditionis humanae Deum Patrem videre aliquando jam tunc assuesceret in\nimagine Dei, hoc est, in Filio Dei. Gradatim enim et\nper incrementa fragilitas humana nutriri debuit per imaginem ad istam gloriam, ut Deum\nPatrem videre possit (28) aliquando. Pericu- losa sunt enim quae magna sunt, si\nrepentina sunt. Nam etiam lux solis subita post tenebras, splendore nimio insuetis\noculis non ostendet diem, sed po- tius faciet caecitatem.\n\nQuod ne in damnum humanorum contingat ocu-\n\nlorum, paulatim disruptis et dissipatis tenebris,\nortus luminaris istius mediocribus incrementis fal- lenter assurgens oculos hominum\nsensim assuefacit ad totum orbem suum ferendum per incrementa radiorum. Sic ergo et\nChristus, id est imago Dei et Filius Dei, ab hominibus inspicitur, qua poterat videri.\nEt ideo fragilitas et mediocritas sortis hu- manae per ipsum alitur, producitur,\neducatur; ut aliquando Deum quoque ipsum Patrem, assueta Fi- lium conspicere, possit, ut\nest, videre; ne majes- tatis ipsius repentino et intolerabili fulgore percus- sa\nintercipi possit, ut Deum Patrem quem semper optavit, videre non possit. Ex quo Filius\nest hic qui videtur; Dei autem Filius, Dei Verbum est; Dei autem Verbum caro factum est\net habitavit in no- bis : hic autem Christus est.\nQuae, malum, ratio est ut dubitetur Deus dici, qui tot modis Deus in- telligitur\napprobari? Ac si et Agar ( Gen . XVI, 7), ancillam Sarae de domo\nejectam pariter et fugatam Angelus convenit apud fontem aquae in via Sur, fugae causas\ninterrogat atque accipit, et post haec humilitatis consilia porrigit; spem praeterea\nilli materni nominis facit, quodque ex utero ejus mul- tum semen esset futurum spondet\natque promittit, et quod Ismael ex illa nasci haberet, et cum cae- teris aperit locum\nhabitationis ipsius, actumque de- scribit : hunc autem Angelum, 920\net Dominum Scriptura proponit et Deum (nam nec (29) bene- dictionem seminis promisisset,\nnisi Angelus et Deus fuisset) : quaerant quid in\npraesenti loco haeretici tractent. Pater fuit iste qui ab Agar visus est, an non? quia\nDeus positus est. Sed absit Deum Pa- trem Angelum dicere : ne alteri subditus sit, cu-\njus Angelus fuerit. Sed Angelum dicent fuisse : quomodo ergo Deus erit, si Angelus fuit?\ncum non sit hoc nomen Angelis unquam concessum; nisi quoniam ex utroque latere nos\nveritas in istam concludit sententiam; quia (30) intelligere debea- mus Dei Filium\nfuisse : qui quoniam ex Deo est, merito Deus, quia Dei Filius, dictus sit : quoniam\nPatri subditus et (31) annuntiator paternae voluntatis est, magni consilii Angelus\npronuntiatus est. Ergo si hic locus (32) neque personae Patris congruit, ne Angelus\ndictus sit, neque personae Angeli, ne Deus\npronuntiatus sit : personae autem Christi convenit\n\nut et Deus sit, quia Dei Filius est, et Angelus sit,\nquoniam paternae dispositionis annuntiator est : in- telligere debent contra Scripturas\nse agere haereti- ci, qui Christum cum dicant se et Angelum cre- dere, nolint illum\netiam Deum pronuntiare, quem in Veteri Testamento ad visitationem generis hu- mani\nlegunt saepe venisse. Adhuc adjecit Moyses ( Gen . XVIII, 1),\nAbrahae visum Deum apud quercum Mambre, sedente ipso ad ostium tabernaculi sui meridie;\net nihilominus, cum tres conspexisset vi- ros, unum ex illis Dominum nuncupasse; quorum\ncum pedes lavisset, cineritios panes cum butyro, et ipsius copia lactis offert, et ut\nhospites retenti vescerentur, hortatur. Post quae et quod pater fu- turus esset, audit :\net quod Sara uxor ejus paritura ex ipso filium\nesset, ediscit : et de exitu Sodomitarum, quae merebantur pati, recognoscit : et quod\npropter clamorem Sodomorum Deus descendisset, addiscit. Quo in loco si Patrem volunt\nvideri tunc fuisse cum Angelis duobus hospitio receptum, Patrem visibilem haeretici\ncrediderunt : si autem Angelum, cum ex Angelis tribus unus Dominus nuncupatur : cur,\nquod non solet, Angelus Deus dicitur? nisi quoniam, ut Deo Patri invisibilitas propria\nre(??)da- tur, et Angelo propria mediocritas remittatur, non nisi Dei Filius, qui et\nDeus est, Abrahae visus, et hospitio receptus esse credetur (34). Quod enim erat\nfaturus, meditabatur in sacramento, Abrahae factus hospes, apud Abrahae filios futurus\n( Joan . XIII, 5); cujus\nfiliorum pedes, ad probationem quod ipse esset, abluit; reddens 921\nin filiis jus hos- pitalitatis, quod aliquando illi feneraverat pater. Unde et ne qua\nesset dubitatio quin iste Abrahae hospes fuisset, in Sodomitarum exitu ponitur ( Gen . XIX, 24). Quoniam pluit Dominus super Sodo-\nmam et Gomorrham ignem et sulphur a Domino de coelo . Sic enim et prophetes ex\npersona Dei : Sub- verti vos , inquit, sicut\nsubvenit Dominus (35) So· domam et Gomorrham (Amos IV,\n11). Dominus ergo Sodomam subvertit, id est, Deus Sodomam subver- tit : sed in\nsubversione Sodomorum Dominus pluit ignem a Domino. Hic autem Dominus visus est Abra·\nhae Deus : Deus autem hic hospes est Abrahae, visus utique quia tactus : sed cum Pater,\nquia (36) invisibi- lis, nec tunc utique visus sit;\nvisus est et hospitio (37)\n\nreceptus et acceptus est, qui solitus est (38) tangi\net videri : hic autem Filius Dei, Dominus a Domino pluit super Sodomam\net Gomorrham sulphur atque ignem . Hic autem Dei Verbum est : Verbum autem Dei\ncaro factum est, et habitavit in nobis : hic au- tem Christus est. Non Pater igitur apud\nAbrabam hospes, sed Christus fuit; nec tunc Pater visus est, sed Filius; visus (39)\nautem est Christus. Merito igitur Christus et Dominus et Deus est, qui non aliter\nAbrahae visus est, nisi quia ante ipsum Abra- ham ex Patre Deo Deus Sermo (40) generatus\nest. Adhuc, inquit, idem Angelus et Deus eamdem Agar, fugatam de domo Abrahae cum puero,\nconsolatur et visitat. Nam cum illa in solitudine exposuisset infantem, quia aqua\ndefecisset ex utre, cumque puer ille clamasset,\nfletum et planctum levasset ( Gen . XXI, 17, 18, 19), Et audivit (41), inquit Scriptura, Deus vocem\npueri de loco ubi erat . Cum Deum esse qui vocem infantis audivit, retulisset,\nadjecit : Et vocavit Angelus Domini ipsam Agar de coelo ; Ange-\nlum referens esse quem Deum dixerat, et Dominum pronuntians esse quem Angelum collocarat\n: quique Angelus et Deus adhuc ipsi Agar promittit majora solatia, dicendo : Ne timueris; exaudivi enim vocem pueri de loco ubi erat. Surge, sume\npuerum, et tene : 922\nin gentem enim magnam faciam eum . Hic An- gelus, si Angelus\ntantum est, cur hoc sibi vindicat ut dicat : In gentem enim magnam\nfaciam eum , cum hoc utique genus potentiae Dei sit, Angeli esse non possit? Ex quo etiam Deus confirmatur esse (42) qui hoc\npotest facere : quoniam ut hoc ipsum com- probetur, adjicitur per Scripturam statim :\nEt ape- ruit Deus oculos ejus, et vidit puteum aquae vivae, et\nabiit, et implevit utrem de puteo, et dedit puero, et erat Deus cum puero . Si\nergo hic Deus erat cum puero qui aperuit oculos Agar, ut videret puteum aquae vivae, et\nhauriret aquam propter urgentem sitis necessitatem; hic autem Deus coelo illam vo- cat\n(43), Angelus dictus, cum superius vocem au-\n\ndiens clamantis pueri, Deus esset potius (44), non\nalius intelligitur quam Angelus esse pariter et Deus, Quod cum Patri competens et\nconveniens esse non possit, qui tantummodo Deus est, com- petens autem esse possit\nChristo, qui non tantum- modo Deus. sed et Angelus pronuntiatus est : ma- nifeste\napparet, non Patrem ibi tunc locutum fuisse ad Agar, sed Christum potius, cum Deus sit,\ncui etiam Angeli competit nomen, quippe cum magni consilii\nAngelus factus sit ( Isa . IX, 6): Angelus au- tem sit, dum\nexponit sinum Patris, sicut Joannes edicit ( Joan . I, 18). Si enim\n(45) ipse Joannes hunc eumdem qui sinum exponit Patris, Verbum dicit carnem factum esse,\nut sinum Patris posset expo- nere : merito Christus non solum homo est, sed et\nAngelus (46); nec Angelus tantum, sed et Deus per\nScripturas ostenditur, et a nobis hoc esse creditor : ne, si non Christum tunc locutum\nad Agar volueri- mus accipere, aut Angelum Deum faciamus, aut Deum Patrem omnipotentem\ninter Angelos computemus.\n\nCAPUT XIX, al . XXVII.\n\nQuo(??) etiam Jacob apparuerit Deus Angelus, nempe Dei\nFilius .\n\nQuid si et alio in loco similiter legimus Deum Angelum 923\npositum? Nam cum apud uxores suas Liam atque Racbel Jacob de patris illarum iniquitate\nquereretur, et cum referret quod jam in terram propriam remeare et reverti cuperet, som-\nnii quoque sui interponebat auctoritatem, quo\ntempore refert sibi Angelum Dei per somnium dixisse ( Gen . XXXI,\n11-13) : Jacob, Jacob. Et ego , inquit, dixi : Quid est? Aspice , inquit, oculis tuis, et vide hircos et\narietes ascendentes super oves et capras variatos albos, et varios et cineritios et\naspersos. Vidi enim quaecunque tibi Laban jecit. Ego sum Deus qui visus sum tibi in\nLoco Dei, ubi unxisti (47)) mihi illic stantem lapidem, et vovisti mihi illic votum.\nNunc ergo surge, et proficiscere de terra hac, et vade\n\nin terram nativitatis tuoe, et ero tecum . Si Angelus Dei loquitur\nhaec ad Jacob, atque ipse Angelus in- fert, dicens : Ego sum Deus qui\nvisus sum tibi in Loco Dei : non tantummodo hunc Angelum, sed et Deum positum\nsine ulla haesitatione conspicimus, quippe sibi votum refert ab Jacob destinatum esse in\nLoco Dei , et non dicit in Loco meo . Est\nergo Locus Dei, est et hic Deus. Sed enim ibi simplici- ter est in Loco Dei positum; neque enim dictum est in Loco Angeli et Dei, sed tantummodo\nDei : hic autem qui ista promittit, Deus atque Angelus esse perhibetur; ut merito\ndistinctio sit inter eum qui tantummodo Deus dicitur, et inter eum qui non Deus\nsimpliciter, sed et Angelus pronuntiatur. Ex quo si\nnullius alterius] Angeli potest hic accipi tanta auctoritas, ut Deum quoque se esse\nfateatur, et votum sibi factum esse testetur, nisi tantum- modo Christi, cui. non quia\nAngelo tantum, sed quia Deo, votum voveri potest : manifestum est non Patrem accipi\nposse, sed Filium, Deum et Angelum. Hic autem si Christus est, sicuti est, vehementer\npericlitatur, qui aut hominem Chri- stum, aut Angelum tantummodo dicit, subtracta illi\ndivini nominis potestate, quam ex Scripturarum coelestium fide frequenter accepit, quae\nillum et Angelum frequenter et Deum dicunt. His omnibus etiam illud accedit, ut quomodo\nillum et Angelum frequenter et Deum posuit Scriptura divina, sic illum et hominem ponat\net Deum, exprimens ca- dem Scriptura divina quod\nerat futurus, et depin- gens jam tum in imagine quod habebat esse in substantiae\nveritate. Remansit enim , inquit, Jacob solus,\net luctabatur homo cum eo usque in mane : et vidit quoniam non potest adversus cum, et\ntetigit latitudinem femoris Jacob, cum in eum luctaretur et ipse cum eo, et dixit ei :\nDimitte me, ascendit enim lucifer. Et ille dixit : Non te dimittam, nisi me bene-\ndixeris. Et dixit : Quod est nomen tuum? Et\n924\nille dixit, Jacob. Dixitque ei : Non vocabitur (48) jam nunc nomen tuum Jacob, sed Israel erit nomen tuum : quia invaluisti\ncum Deo, et cum hominibus potens es (Gen . XXXII, 24-27). Et adhuc adjicit ( Gen . XXXII, 30, 31) : Et vocavit Jacob nomen loci\nillius, Visio Dei, Vidi enim Deum facie ad faciem,\net salva facta est anima mea. Ortusque est ei sol : mox transivit (49) Visionem Dei; ipse vero claudi- cabat femore suo . Humo, inquit,\nluctabatur cum Jacob. Si homo solitarius, quis est iste? Unde est? Quare cum Jacob\ncontendit atque luctatur? Quid intercesserat? Quid factum fuerat? Quae ratio con-\n\ntentionis istins tantae tantique certaminis? Quare\npraeterea Jacob, qui ad tenendum hominem cum quo luctabatur fortis invenitur, et\nbenedictionem ab eo quem detinebat postulat quia jam lucifer oritur (50), ideo\npostulasse repeitur, nisi quoniam praefigurabatur contentio haec inter Christum et\nfilios Jacob futura, quae in Evangelio dicitur per- fecta? Contra hunc enim hominem\ncolluctatus est populus Jacob, in qua colluctatione potentior po- pulus est Jacob\nrepertus : quippe cum adversus Christum iniquitatis suae victoriam sit consecutus, quo\nin tempore, propter facinus quod admisit, in- cessu fidei propriae et salutis claudicare\ngravissime incertus et lubricus coepit : qui, quamvis superior damnando Christum repertus, eget tamen ipsius misericordia,\neget tamen ipsius benedictione. Sed enim hic homo qui cum Jacob luctatus est : Non , inquit, vocabitur etiam nunc nomen tuum\nJacob, sed Israel erit nomen tuum . Ac si Israel est homo videns Deum, eleganter\nostendebat Dominus quod non tantum homo esset qui colluctabatur tunc cum Jacob, sed et\nDeus. Videbat utique Deum Jacob cum quo colluctabatur, quamvis hominem ipsius in\ncolluctatione retineret. Et ut nulla adhuc posset esse dubitatio, interpretationem ipse\nposuit di- cendo : Quia invaluisti cum Deo, et cum hominibus potens\nes . Ob quam causam hic idem Jacob intelli- gens jam vim sacramenti, et pervidens\nauctorita- tem ejus cum quo luctatus fuisset, nomen loci illius in quo colluctatus est, vocavit Visionem\nDei . Superstruxit praeterea causas ad interpretatio- nem Visionis Dei (51) porrigendam : Vidi enim , in- quit, Deum fucie ad faciem, et salva facta est anima mea . Vidit autem\nDeum cum quo colluctatus est quasi cum homine : sed et hominem quidem quasi victor\ntenuit, benedictionem autem quasi a Deo, ut inferior, postulavit. Ita cum Deo et cum\nhomine colluctatus fuit : ac sic colluctatio haec ibi quidem praefigurata est, in\nEvangelio autem inter Chri- stum et populum Jacob perfecta est : in qua quam- vis 925 populus superior inventus sit, minor repertus est dum nocens\ncomprobatus est. Quis dubitabit Christum in quo haec colluctationis figura completa est,\nnon hominem tantum, sed et Deum agnoscere :\nquandoquidem hominem illum et Deum etiam figura ipsa colluctationis videatur compro-\nbasse? Et tamen etiam post haec aeque non cessat eadem Scriptura divina Angelum Deum\ndicere, et Deum (52) Angelum pronuntiare. Nam ( Gen . XLVIII, 14,\n15) cum Manassen atque Ephrem filios Joseph\n\nbenedicturus esset hic ipse Jacob, transversis super\ncapita puerorum manibus collocatis, Deus , inquit, qui pascit me a juventute mea usque in hunc diem, Angelus qui liberavit\nme ex omnibus malis, benedi- cat pueros hos . Usque adeo autem eumdem Angelum\npnnit quem Deum dixerat, ut singulariter in exitu sermonis sui posuerit personam de qua\nloquebatur, dicendo benedicat pueros hos . Si enim alterum Deum\n(53), alterum Angelum voluisset intelligi, plurali nu- mero duas personas complexus\nfuisset : nunc unius personae singularem numerum in benedictione depo- suit, ex quo\neumdem Deum atque Angelum intelligi voluit. Sed enim Deus Pater accipi non potest : Deus\nautem et Angelus Christus accipi potest. Quem ut\nhujus benedictionis auctorem etiam transversas super pueros manus Jacob ponendo\nsignificavit, quasi pater illorum esset Christus ex quo manus ponere (54) figuram et\nformam futuram (55) pas- sionis ostendens. Nemo igitur Christum, sicut An- gelum non\ndubitat dicere, ita etiam Deum haesitet pronuntiare, cum hunc cumdem (56), et puerorum\nhorum benedictionem, per Sacramentum passionis digestum in figura manuum et Deum et\nAngelum intelligat invocatum fuisse.\n\nCAPUT XX, al . XV.\n\nEx Scripturis probatur Christum fuisse Angelum appellatum. Attamen et\nDeum esse, ex aliis sa- crae Scripturae locis ostenditur .\n\nAt si (57) aliquis haereticus, pertinaciter obluc-\ntans adversus veritatem, voluerit in his omnibus exemplis 926\nproprie Angelum aut intelligere, aut intelligendum esse contenderit, in hoc quoque\nviribus veritatis frangatur necesse est. Nam si omnibus (58) coelestibus, terrenis et\ninfernis Christo subditis, etiam ipsi Angeli cum omnibus caeteris quaecunque subjecta\nsunt Christo dicuntur dii, jure et Deus Christus. Et si quivis Angelus subdi- tus\nChristo deus potest dici; et hoc si dicitur et\n\nsine blasphemia profertur (59) : multo magis uti-\nque et hoc ipsi Dei Filio Christo competere potest, ut Deus pronuntietur. Si enim qui\nsubjectus (60) Christo Angelus, Deus promitur; multo magis et constantius Christus, cui\nsunt omnes Angeli sub- jecti, Deus esse dicetur. Nec enim naturae con- gruit, ut quae\nminoribus concessa sunt, majoribus denegentur. Ita si Angelus Christo minor est, Angelus\nautem deus dicitur, magis consequenter Christus Deus esse dicitur (61), qui non uno, sed\nomnibus Angelis et major et melior invenitur. Ac si stetit Deus in\nsynagoga deorum, in medio autem Deus deos (62) discernit\n(Psal . LXXXI, 1, 2); in synagoga autem aliquotiens Christus stetit; Christus ergo in synagoga Deus stetit, dijudicans scilicet\ndeos quibus dicit : Usquequo personas hominum accipitis? accusans\nscilicet consequenter homines synagogae non exercentes justa judicia. Porro si illi qui\nreprehenduntur atque culpantur, propter aliquam tamen causam hoc nomen adipisci sine\nblasphemia videntur, ut dii nuncupentur : multo magis utique hic Deus habebitur qui non\ntantum Deus in synagoga (63) deorum stetisse dici- tur, sed etiam deos discernens et\ndijudicans, ex eadem lectionis auctoritate aperitur. At si illi, qui tanquam unus de\nprincipibus cadunt ( Ibid. vers . 7), dii tamen nuncupantur, multo\nmagis Deus esse dicetur, qui non tantum tanquam unus ex princi- pibus non cadit, sed\nipsum quoque malitiae et auctorem et principem vincit. Quae autem, malum, ratio est, ut cum legant hoc etiam Moysi [nomen datum, dum\ndicitur, Deum te posui Pharauni (Exod . VII, 1), Christo negetur,\nqui non Pharaoni Deus, sed universae creaturae et Dominus et 927\nDeus constitutus esse reperitur? Et in illo quidem hoc nomen temperate datum, in hoc\nprofuse : in illo ad mensuram, in hoc supra omnem omnino men- suram. Non enim ad mensuram , inquit, dat Filio\n\nPater : Pater enim , inquit, diligit Filium\n(Joan . III, 34, 35). In illo ad tempus, in hoc sine tempore; divini enim nominis\npotestatem et super omnia et in omne tempus accepit. Quod si qui unius hominis accepit\npotestatem, in hac exiguitate hujus datae potestatis nomen tamen istud Dei incunctanter\nconsequitur; quanto magis qui in ipsum quoque Moysen habet potestatem, nominis istius\nauctorita- tem consecutus esse credetur?\n\nCAPUT XXI, al . XVI.\n\nEamdem divinam majestatem in Christo aliis iterum Scripturis\nconfirmari .\n\nEt poteram quidem omnium Scripturarum coe- lestium eventilare tractatus, et ingentem\ncirca istam speciem Christi divinitatis, ut ita\ndixerim, silvam commovere : nisi quoniam non tam mihi contra hanc haeresim propositum\nest dicere, quam breviter, circa personam Christi regulam veritatis aperire. Quamvis\ntamen ad alia festinem, illud non arbitror praetermittendum, quod in Evangelio Dominus\nad significantiam suae majestatis expres- sit dicendo : Solvite\ntemplum hoc, et ego in triduo suscitabo illud (Joan . II, 19). Aut quando in alio\nloco, et alia parte pronuntiat : Potestatem habeo animam meam ponendi\nei rursus recipere (64) eam : hoc enim mandatum accepi a Patre\n(Joan . X, 18). Quis est enim qui dicit animam suam se posse ponere aut animam\nsuam posse se rursum recuperare, quia hoc mandatum\nacceperit a Patre? Aut quis dicit, de- structum corporis sui templum resuscitare rursum\net reaedificare se posse : nisi quoniam Sermo ille, qui ex Patre ,\nqui apud Patrem, per quem facta sunt omnia, et sine quo factum est\nnihil (Joan . I, 3), imitator paterno- rum operum atque virtutum, imago invisibilis Dei (Coloss . I. 15), qui descendit de coelo (Joan . III, 31, 32), qui quae vidit et\naudivit testificatus est , qui non venit ut faceret suam\nvoluntatem (Joan . VI, 38), sed potius ut\nfaciat Patris voluntatem , a quo missus ad hoc ipsum fuerat ut magni consilii An- gelus factus ( Isa . IX, 6) arcanorum\ncoelestium no- bis jura reseraret, quique Verbum caro factus ha-\nbitavit in nobis (Joan . I, 14), ex nobis bic Chri- stus non homo tantum, quia\nhominis Filius, sed etiam Deus, quia Dei Filius,\ncomprobatur? Quod si et primogenitus omnis creaturae ab Apostolo\ndictus sit Christus ( Coloss . I, 15), quomodo omnis creaturae\nprimogenitus esse potuit, nisi 928 quo- niam secundum divinitatem\nante omnem creaturam ex Patre Deo Sermo processit? Quod nisi ita haere- tici acceperint,\nChristum hominem primogenitum\n\nomnis creaturae monstrare cogentur; quod facere non\npoterunt. Aut igitur ante omnem est creatu- ram ut primogenitus sit omnis creaturae, et\nnon homo est tantum, quia homo post omnem creatu- ram est; aut homo tantum est, et est\npost omnem creaturam. Et quomodo primogenitus est omnis creaturae, nisi quoniam dum\nVerbum illud quod est ante omnem creaturam, et ideo primogenitus omnis creaturae, caro\nfit et habitat in nobis, hoc est, assumit hunc hominem qui est post omnem creaturam, et\nsic cum illo et in illo habitat in no- bis, ut neque homo Christo subtrahatur, neque\ndivinitas negetur? Nam si tantummodo ante (65) omnem creaturam est, homo in illo\nsubtractus est : autem tantummodo homo est, divinitas quae ante omnem creaturam est, intercepta est. Utrum- que ergo in Christo\nconfoederatum est, et utrum- que conjunctum est, et utrumque connexum est. Et merito dum\nest in illo aliquid quod superat creaturam, pignerata in illo divinitatis et humani-\ntatis (66) videtur esse concordia. Propter quam causam, qui mediator\nDei et hominum effectus exprimitur ( I Tim . II, 5), in se\nDeum et hominem sociasse reperitur. Ac si idem Apostolus de Christo refert, ut exutus carnem potestates dehonestavit, palam triumphatis illis in\nsemetipso (Coloss . II, 15) : non utique otiose exutum carne proposuit, nisi\nquoniam et in resurrectione (67) rursum indutum voluit intelligi. Quis est ergo iste\nexutus et rursus indutus? requirant haeretici. Nos enim Sermonem Dei scimus indutum carnis substantiam, eumdem- que rursum\nexutum eadem corporis materia, quam rursus in resurrectione suscepit et quasi indumen-\ntum resumpsit. Sed enim neque exutus neque indu- tus hominem Christus fuisset, si homo\ntantum fuisset. Nemo enim umquam se ipso aut spoliatur aut induitur. Sit enim necesse\nest aliud, quidquid aliunde aut spoliatur aut induitur. Ex quo merito Sermo Dei fuit,\nqui exutus est carnem et in resur- rectione rursus indutus; exutus autem, quoniam et in\nnativitate fuerat indutus. Itaque in Christo Deus est qui induitur, atque etiam exutus\nsit opor- tet : propterea is qui induitur, pariter et exuatur necesse est. Induitur\nantem et exuitur homo, quasi quadam contexti\ncorporis tunica. Ac propterea consequenter Sermo fuit, ut diximus, Dei; qui modo\nindutus, modo exutus esse reperitur. Hoc enim etiam in benedictionibus ante praedixit :\nLavabit stolam suam in vino, et in sanguine uvae amictum suum\n(Gen . XLIX, 11). Si stola in Christo caro 929 est, et\namictum ipsum (68) corpus est,\n\nrequiratur quisquis (69) est ille cujus corpus\namictum est, et stola caro. Nobis enim manifestum est carnem stolam et corpus amictum\nVerbi fuisse, quique sanguine (70), id est vino, lavit substantiam corporis, et materiam\ncarnis abluens, ex parte suscepti hominis passione. Ex quo siquidem lava- tur, homo est;\nquia amictum quod lavatur, caro est : qui autem lavat, Verbum Dei est; qui ut lava· ret\namictum, amicti susceptor effectus est. Merito ex ea substantia, quae recepta est ut\nlavaretur, homo exprimitur : sicut (71) ex Verbi auctoritate qui lavit, Deus esse\nmonstratur.\n\nCAPUT XXII, al . XVII.\n\nEamdem divinam majestatem in Christo aliis iterum Scripturis confirmat .\n\nCur autem, licet ad aliam partem disputandi festinare videamur, illum praetereamus apud\nApo- stolum locum? Qui cum in forma Dei esset, non ra- pinam\narbitratus est aequalem se Deo esse; sed se- melipsnm exinanivit, formam servi\naccipiens, in si- militudine (72) hominum factus, et habitu\ninventus ut homo : humiliavit se, obediens factus usque ad mortem, mortem autem crucis\n: propterea et Deus illum superexaltavit, et dedit illi nomen quod est super omne\nnomen; ut in nomine Jesu omne genu flectatur, coelestium, terrestrium et infernorum,\net omnis lingua confiteatur, quoniam Dominus Jesus in gloria est Dei Patris\n(Philip . II, 6-11). Qui cum in forma Dei esset , inquit. Si homo tantummodo Christus, in imagine Dei, non in forma Dei relatus fuisset. Hominem enim scimus\nad imaginem (Gen . I, 27), non ad formam\nDei factum. Quis ergo est iste, qui in forma Dei , ut diximus,\nfactus est Angelus? Sed nec in Angelis formam Dei legimus, nisi quo- niam hic praecipuus\natque generosus prae omnibus, Dei Filius, Verbum Dei, imitator omnium paterno- rum\noperum, dum et ipse operatur sicut et Pater ejus ( Joan . V, 19),\nin forma (73) (ut expressimus) est Dei Patris. Et merito in forma pronuntiatus est Dei, dum et ipse super omnia, et omnis 930 crea-\n\nturae divinam obtinens potestatem, et Deus est\nexemplo Patris : hoc ipsum tamen a Patre proprio consecutus, ut omnium et Deus esset, et\nDominus esset, et Deus ad formam Dei Patris ex ipso genitus atque\nprolatus. Hic ergo quamvis esset in forma Dei, non est rapinam\narbitratus aequalem se Deo esse . Quamvis enim ex Deo Patre Deum esse me-\nminisset, nunquam se Deo Patri aut comparavit aut contulit, memor se esse ex suo Patre,\net hoc ipsum quod est habere se, quia Pater dedisset. Inde denique et ante carnis\nassumptionem, sed et post assumptionem corporis, post ipsam praeterea resurrectionem,\nomnem Patri in omnibus rebus obedientiam praestitit pariter ac praestat. Ex quo probatur\nnunquam arbitratum illum esse rapinam quamdam\ndivinitatem, ut aequaret se Patri Deo : quin imo contra, omni ipsius imperio et volun-\ntati obed(??)ens atque subjectus, etiam (74) ut formam servi susciperet contentus fuit\n(hoc est, hominem illum fieri) et substantiam carnis et corporis, quam ex paternorum et\n(75) secundum hominem delictorum servitute venientem nascendo suscepit : quo tempore se\netiam exinanivit, dum humanam conditionis fragilitatem (76) suscipere non recu- savit.\nQuoniam si homo tantummodo natus fuisset, per hoc exinanitus non esset : homo enim\nnascens augetur, non exinanitur : nam dum incipit esse quod cum non esset habere non\npotuit, ut diximus, non exinanitur, sed potius augetur atque ditatur. At si (77) Christus exinanitur in eo quod nascitur, formam servi\naccip(??)endo, quomodo homo tantum- modo est? de quo verius dictum fuisset, locupleta-\ntum illum esse tunc cum nasceretur, non exinani- tum; nisi quoniam auctoritas divini.\nVerbi, ad susci- piendum hominem interim conquiescens, nec se suis viribus exercens\n(78), dejicit se ad tempus atque deponit, dum hominem fert quem suscepit. Exinanit (79)\nse, dum ad injurias contumeliasque descendit, dum audit infanda, experitur indigna :\ncujus tamen humilitatis adest statim egregius fruc- tus. Accepit enim nomen , 931\nquod est super\n\nomne nomen , quod utique non aliud intelligimus esse quam nomen\nDei. Nam cum Dei sit solius esse super omnia, consequens est, ut nomen illud sit super\nomne quod est ejus (80), qui super omnia est (81), Dei. Est ergo nomen illud quod super\nomne nomen est : quod nomen est ejus utique consequenter, qui cum in forma Dei fuisset,\nnon rapinam arbitratus est aequalem se Deo esse. Neque enim si non Deus esset Christus,\nomne se in romine ejus genu flecteret, coelestium et terre- strium et infernorum : nec\nvisibilia aut invisibilia, aut rerum omnium omnis creatura homini esset subjecta sive\nsubstrata, quae se ante hominem esse meminisset. Ex quo dum in forma Dei esse Chri- stus dicitur, et dum in nativitatem (82) secundum\ncarnem se exinanisse monstratur, et dum id acce-\npisse nomen a Patre quod sit super omne nomen exprimitur, et dum in nomine ejus omne\ngenu coe- lestium, terrenorum et infernorum se flectere et curvare monstratur, et hoc\nipsum in gloriam Dei Patris, succurrere asseritur (83) : consequenter non ex illo tantum\nhomo est, quia obediens Patri factus est usque ad mortem, mortem autem crucis; sed ex\nhis etiam rebus superioribus divinitatem Christi sonantibus, Dominus Christus Jesus et\nDeus, quod haeretici nolunt, esse monstratur.\n\nCAPUT XXIII, al . XVIII.\n\nQuod adeo manifestum est, ut quidam haeretici eum Deum Patrem\nputarint, alii Deum tantum sine carne fuisse .\n\nHoc in loco licebit mihi argumenta etiam ex alio-\nrum haereticorum parte conquirere. Firmum est genus probationis, quod etiam ab\nadversario su- mitur, ut veritas etiam ab ipsis inimicis veritatis probetur. Nam usque\nadeo hunc manifestum est in Scripturis esse (84) Deum tradi, ut plerique hae- reticorum,\ndivinitatis ipsius magnitudine et veritate commoti, ultra modum extendentes honores\nejus, ausi sint non Filium (85), sed ipsum Deum Patrem promere vel putare. Quod, etsi\ncontra Scriptu rarum veritatem est, tamen divinitatis Christi argumentum grande atque\npraecipuum est; qui usque adeo Deus (86), sed qua Filius Dei natus ex Deo, ut plerique\nillum (ut diximus) haeretici ita Deum acceperint, ut\nnon Filium, sed Patrem pro- nuntiandum putarint. AEstiment ergo an hic sit Deus, cujus\nauctoritas tantum movit quosdam, ut\n\nputarent illum ut diximus superius jam (87) ipsum\nPatrem 932 Deum; effrenatius et effusius in Christo divinitatem\nconfiteri, ad hoc illos manifesta Christi divinitate cogente, ut quem Filium legerent,\nquia Deum animadverterent, Patrem putarent. Alii quoque haeretici usque adeo Christi\nmanife- stam amplexati sunt divinitatem, ut dixerint illum fuisse sine carne, et totum\nilli susceptum detraxe- rint hominem, ne decoquerent in illo divini nominis potestatem,\nsi humanam illi sociassent, ut arbitra- bantur, nativitatem : quod tamen nos non proba-\nmus; sed argumentum afferimus usque adeo Chri- stum esse Deum, ut quidam illum,\nsubtracto ho- mine, tantummodo putarint Deum, quidam autem ipsum crediderint Patrem Deum\n: cum ratio et temperamentum Scripturarum coelestium\nChri- stum ostendant Deum, sed qua Filium Dei, et as- sumpto a Deo etiam Filio hominis,\ncredendum et hominem. Quoniam si ad hominem veniebat ut mediator Dei et hominum esse\ndeberet, oportuit illum cum eo esse, et Verbum carnem fieri, ut in semel ipso concordiam\nconfibularet terrenorum pariter atque coelestium, dum utriusque partis in se connectens\npignora, et Deum homini, et homi- nem Deo copularet; ut merito Filius Dei per as-\nsumptionem carnis Filius hominis, et Filius hominis per receptionem Dei Verbi Filius Dei\neffici possit. Hoc altissimum atque reconditum sacramentum ad salutem generis humani\nante saecula destinatum in Domino Jesu Christo Deo\net homine invenitur impleri, quo conditio generis humani ad fructum aeternae salutis\nposset adduci.\n\nCAPUT XXIV, al . XIX.\n\nIllos autem propterea errasse, quod nihil arbitra- rentur interesse\ninter Filium Dei et Filium ho- minis, ob Scripturam male intellectam .\n\nSed erroris istius haereticorum inde, ut opinor, nata materia est, quia inter Filium\nDei et Filium hominis nihil arbitrantur interesse; ne facta distinctione, et Homo et\nDeus Jesus Christus facile comprobetur. Eumdem enim atque ipsum, id est hominem filium\nhominis, etiam Filium Dei volunt videri; ut homo et caro, et fragilis illa substantia\neadem atque ipse Filius Dei esse dicatur. Ex quo,\ndum distinctio filii hominis et Filii Dei nulla secernitur, sed ipse filius hominis Dei\nFilius vindicatur : homo tantum-\n\nmodo Christus idem atque Filius Dei asseratur. Per\nquod nituntur excludere : Verbum caro\n933\nfactum est et habitavit in nobis (Joan . I, 14); Et vocabilis nomen ejus Emmanuel, quod est interpretatum No- biscum Deus (Matth.\nI, 23). Proponunt enim atque illa praetendunt, quae in Evangelio Lucae relata sunt, ex\nquibus asserere conantur, non quod est, sed tantum illud quod volunt esse : Spiritus san- ctus veniet in te, et virtus Altissimi obumbrabit tibi;\npropterea et quod ex te nascetur sanctum, vocabitur Filius Dei (Luc. I 35). Si\nergo, inquiunt, Angelus Dei dicit ad Mariam, quod ex te nascetur\nsanctum , ex Maria est substantia carnis et corporis; hanc autem substantiam, id\nest sanctum hoc quod ex illa genitum est, Filium Dei esse proposuit : homo, inquiun(??), ipse, et illa caro corporis, illud quod sanctum\nest dictum, ipsum est Filius Dei. Ut et com dicit Scriptura sanctum, Christum filium ho- minis hominem intelligamus; et cum Filium Dei proponit, non hominem, sed Deum (88) percipere debeamus.\nSed enim Scriptura divina haereticorum et fraudes et furta facile convincit et delegit·\nSi enim sic esset tantummodo, Spiritus veniel in te, et virtus\nAltissimi obumbrabit tibi, propterea quod nascetur ex te sanctum, vocabitur Filius\nDei; for- tasse alio esset nobis genere adversus illos reluc- tandum, et alia\nnobis essent argumenta quaerenda et arma sumenda, quibus illorum et insidias et\npraestigias vinceremus : cum autem ipsa Scriptura\ncoelesti abundans plenitudine sese haereticorum istorum calumniis exuat, facile ipso\nquod scriptum est nitimur, et errores istos sine ulla dubitatione superamus. Non enim\ndixit, ut jam expressimus, propterea quod ex te nascetur sanctum,\nsed adjecit conjunctionem : ait enim propterea et quod ex te nascetur\nsanctum; ut illud ostenderet, non prin- cipaliter hoc sanctum quod ex illa\nnascitur, id est istam carnis corporisque substantiam, Filium Dei esse, sed consequenter\net in secundo loco : prin- cipaliter autem Filium Dei esse Verbum Dei in- carnatum per\nillum Spiritum, de quo Angelus refert : Spiritus veniel in te, et\nvirtus Altissimi obumbrabit tibi. Hic est enim legitimus Dei Filius qui ex ipso\nDeo est, qui dum sanctum istud assumit, et sibi Filium hominis adnectit, et illum ad se rapit atque\n\ntransducit, connexione sua et permistione sociat(??)\npraestat, et Filium illum Dei facit, quod ille natu- raliter 934\nnon fuit; ut principalitas nominis is- tius Filius Dei in Spiritu\nsit Domini, qui descendit et venit; ut sequela nominis in Filio Dei et ho- minis (89)\nsit, et merito consequenter hic Filius Dei factus sit, dum non principaliter Filius Dei\nest. Atque ideo dispositionem istam Angelus videns, et ordinem istum sacramenti\nexpediens, non sic cuncta confundens ut nullum vestigium distinctio- nis collocarit,\ndistinctionem posuit, dicendo : Propterea et quod nascetur ex te\nsanctum, vocabitur Filius Dei : ne si distributionem istam cum libra- mentis suis\nnon dispensasset, sed in confuso per- mistam reliquisset, vere occasionem haereticis\ncontulisset, ut hominis Filium, qua homo est, eum-\ndem et Dei et hominis Filium (90) pronuntiare deberent. Nunc autem particulatim exponens\ntam magni saeramenti ordinem atque rationem, evi- denter expressit, ut diceret, et quod ex te nascetur sanctum, vocabitur Filius Dei; probans\nquoniam Filius Dei descendit : qui dum Filium hominis in se suscepit, consequenter illum\nFilium Dei fecit; quoniam illum Filius sibi Dei (91) sociavit et junxit. Ut dum Filius\nhominis adhaeret in nativitatem (92) Filio Dei, ipsa permistione feneratum et mutua- tum\nteneret, quod ex natura propria possidere non posset. Ac sic facta est Angeli voce, quod\nnolunt haeretici, inter Filium Dei hominisque, cum sua tamen soc atione, distinctio; urgendo illos uti Christum, hominis Filium (93),\nhominem intelli- gant quoque Dei Filium, et hominem Dei Filium, id est Dei Verbum (sicut\nscriptum est) Deum ac- cipiant : atque ideo Christum Jesum Dominum, ex utroque connexum\n(94) (ut ita dixerim), ex utroque contextum atque concretum, et in eadem utrius- que\nsubstantiae concordia mutui ad invicem foede- ris confibulatione sociatum, hominem et\nDeum, Scripturae hoc ipsum dicentis veritate, cognos- cant.\n\nCAPUT XXV, al . XX.\n\nNeque inde sequi quia Christus mortuus, etiam Deum mortuum accipi :\nnon enim tantummodo Deum, sed et hominem Christum Scriptura proponit.\n\nErgo, inquiunt, si Christus non homo est tantum,\n\nsed et Deus, Christum autem refert Scriptura mor-\ntuum pro nobis et resuscitatum; jam docet nos Scrip- tura credere Deum mortuum : aut si\nDeus non mo- ritur 935 Christus autem mortuus retertur, non erit,\nChristus Deus, quoniam Deus non potest accipi mortuus. Si unquam intellegerint, aut\nintellexis- sent quod legunt, nunquam lam periculose omnino loquerentur. Sed erroris\nsemper est abrupta de- mentia; et non est novum si usque ad periculosa descendunt, qui\nfidem legitimam reliquerunt. Si enim Scriptura proponeret Christum tantummodo Deum, et\nnulla in illo fragilitatis humanae sociatio esset permista, merito illorum hic aliquid\nvaluisset sermo contortus. Si Christus Deus, Christus autem mortuus, ergo mortuus est\nDeus. Sed cum non tan- tummodo illum, ut ostendimus\njam frequenter, Deum, sed et hominem Scriptura constituat, consequens est, quod (95)\nimmortale est, incorruptum mansisse teneatur. Quis enim non intelligat, quod impassi-\nbilis sit divinitas, passibilis vero sit humana fra- gilitas? Cum ergo tam ex eo quod\nDeus est, quam etiam ex illo quod homo est, Christus intelligatur esse permistus et esse\nsociatus : Verbum enim caro factum est, et habitavit in nobis\n(Joan. I, 14), quis non sine ullo magistro atque interprete ex sese fa- cile\ncognoscat, non illud in Christo mortuum esse quod Deus est, sed illud in illo mortuum\nesse quod homo est? Quid enim si divinitas in Christo non moritur, sed carnis solius\nsubstantia exstinguitur, quando et caeteris hominibus, qui non sunt caro tan- tummodo, sed caro et anima, caro quidem sola in- cursum\ninteritus mortisque patiatur, extra leges autem interitus et mortis anima incorrupta\ncerna- tur? Hoc enim et ipse Dominus, hortans nos ad mar- tyrium et ad contemptum omnis\nhumanae potestatis, aiebat : Ne timueritis eos qui corpus occident,\nani- mam autem occidere non possunt (Matth. X, 28). Quod si anima immortalis\noccidi aut interfici non potest in quovis alio, licet (96) corpus et caro sola possit\ninterfici, quanto magis utique Verbum Dei et Deus in Christo interfici omnino non\npotuit, cum caro sola et corpus occisum sit? Si enim hanc ha- bet generositatem\nimmortalitatis anima in quovis homine, ut non possit interfici, multo magis hanc habet\npotestatem generositas Verbi Dei, ut non pos- sit\noccidi. Nam si potestas hominum ad interficien- dam sacram Dei potestatem, et si\ncrudelitas humana ad interficiendam animam deficit; multo magis ad\n\nDel Verbum interficiendum deficere debebit. Nam cum\nipsa anima, quae per Dei Verbum facta est, ab hominibus non occiditur; multo magis\nutique Verbum Dei perimi non posse credetur. Et si plus non potest hominum 936 cruenta saevitia adversus homines, quam ut lantummodo corpus\noccidat, quan- to magis utique in Christo non valebit, quam ut idem (97) tantummodo\ncorpus occidat : ut, dum per haec colligitur non nisi hominem in Christo interfe- ctum,\nappareat ad mortalitatem Sermonem in Jo- co (98) non esse deductum. Nam si Abraham, et\nIsaac, et Jacob quos homines tantummodo constat fuisse, manifestum est vivere (omnes\nenim, inquit, ilii vivunt Deo ( Luc , XX 38), nec mors in illis\nanimam perimit quae corpora ipsa dissolvit; jus enim suum exercere potuit in corpora, in animas exercere non valuit : aliud enim\nin illis mortale, et ideo mortuum, aliud in illis immortale, et ideo inlelligitur non\nexstin- ctum, ob quam causam vivere Deo pronuntiati et dicti sunt) : multo magis utique\nmors in Christo adversum solam materiam corporis potuit valeret, adversus divinitatem\nSermonis non potuit se exer- cere (99). Frangitur enim potestas mortis, ubi inter* cedit\nauctoritas immortalitatis.\n\nCΑPUΤ XVI, al. XXI.\n\nAdversus autem\\Sabellianos, Scripturis probat alium esse Filium, alium\nPatrem.\n\nSed ex hac occasione quia Christus non homo tantum, sed et Deus, divinarum Litterarum\nsacr(??)s auctoritatibus approbatur, alii haeretici\nerumpentes statum in Christo religionis concutere machinantur, hoc ipso Patrem Deum\nvolentes ostendere Christum esse, dum non homo tantum asseritur, sedet Deus promitur.\nSic enim inquiunt : Si unus esse Deus promitur, Christus autem Deus; ergo, inquiunt, si\nPater et Christus est unus Deus, Christus, Pater dicetur. In quo errare probantur\nChristum non noscentes sed sonum nominis adprobantes : nolunt enim illum secundam esse\npersonam post Patrem, sed ipsum Patrem. Quibus quia facile respondetur, pauca dicentur.\nQuis enim non secundam Filii post Patrem agnoscat esse personam, cum legat dictum a\nPatre consequenter ad Filium : Faciamus hominem ad imaginem et\nsimilitudinem nostram (Gen. I, 26, 27); et\npost haec relatum, Et fecit Deus hominem, ad imaginem Dei fecit\nillum? Aut cum inter manus te- neat : Pluit Dominus super\nSodomam et Gomorrham\n\nignem et sulphur a Domino de coelo (Gen . XIX, 24). Aut cum ad\nChristum (1) : Filius meus es tu, ego hodie genui te; postula me et\ndabo tibi gentes hoere- ditatem tuam, et possessionem tuam terminos terroe?\n(Psal . II, 7. 8.) Aut cum etiam ille desideratus scriba ait : Dixit Dominus 937\nDomino meo : Sede dextris meis, donec ponam inimicos tuos scabellum\npedum tuorum? (Psal. CIX, 1,) Aut cum Isaiae pro- phetias explicans, invenit\npositum sic : Haec dicit Donminus Christo meo Domino? (2) ( Isa . XLV, l.)Aut cum legit : Non descendi de\ncoelo ut faciam volun- tatem meam, sed voluntatem ejus qui misil me? (Joan. VI,\n38.) Aut dum invenit positum : Quoniam qui (??)(??)e misit, major me\nest? (Joan . XIV, 28.) Aut cum considerat scriptum : Eo ad\nPatrem meum\n\net Patrem vestrum, Deum meum et Deum vestrum? (Joan. XX, 17.) Aut\nquando habet cum caeteris col- locatum (3) : Sed in lege vestra\nscriptum est. quia duorum testimonium verum est; ego de me testificor, et testificatus\nest de me qui me misit Pater? (Joan. VIII, 17, 18.) Aut quando vox de coelo\nredditur : Et honorificavi, et honorificabo? (Joan. XII, 28.) Aut\nquando a Petro respondetur et dicitur : Tu es Filius Dei viri?\n(Matth . XVI, 16.) Aut quando ab ipso Domino sacramentum hujus revelationis\napprobatur, et dicitur : Beatus es, Simon Barjona : quoniam hoc libi\nnon revelavit caro et sanguis, sed Pater meus qui in coelis est? (Ibid . V 17.)\nAut quan- do ab ipso Christo exprimitur : Pater, clarifica me eo\nhonore qua fui apud te, antequam mundus fieres? (Joan. XVII, 5.) Aut cum ab eodem dicitur : Pater, sciebam quia\nsemper me audis; verum propter cir- cumstantes dixi, ut credant quin tu me\nmisisti?(Joan . XI, 42.) Aut cum definitio regulae ab ipso Christo collocatur, et\ndicitur : Haec est autem vita aeterna, ut sciant te unum et verum\nDeum, et quem misisti Jesum Christum. Ego te honorificavi super terram, opus verfeci\nquod dedisti mihi? (Joan. XVII, 3, 4,) Aut cum item ab eodem asseritur et dicitur\n: Om- nia mihi tradita sunt a Patre meo? (Luc. X, 22.) Aut cum\nsedere ad dexteram Patris ( Psal . CIX, 1;\n\nMarc. XVI, 9; Hebr. I, 3) et a prophetis\net ub apostolis approbatur? Et satis longum facio, si enisus fuero omnes omnino ad hanc\npartem voces congregare; quandoquidem non tam Veteris quam etiam Novi Testamenti\nScriptura divina ubique ostendat illum ex Patre natum, per quem facta sunt omnia, et\nsine quo factum est nihil, qui obedierit 938 semper Patri et\nobediat, semper habentem re- rum omnlum potestatem, sed qua traditam, sed qua concessam,\nsed qua a Patre proprio sibi in- dultam. Quid enim tam evidens potest esse, hunc non\nPatrem esse, sed Filium, quam quod obediens Patri Deo proponitur, ne si Pater esse\ncredatur, alteri jam Deo Patri Christus subjectus esse dicatur?\n\nCAPUT XXVII, al. XXII.\n\nPulchre respondet ad illud : Ego et Pater unum su- mus, quod illi pro se intendebant.\n\nSed quia frequenter intendunt illum nobis locum quo dictum sit : Ego\net Pater unum sumus (Joan. X, 30); et in hoc illos [aeque facile vincemus. Si\nenim erat, ut haeretici putant, Pater Christus, oportuit dicere : Ego\net Pater (4) unus sum (Joan. X, 30). At cum (5) Ego dicit,\ndeinde Patrem infert, dicendo, Ego et Pater, proprietatem\npersonae suae, id est Filii, a paterna auctoritate discernit atque distinguit, non\ntantummodo de sono nominis, sed etiam de ordine dispositae potestatis; qui potuisset\ndicere : Ego Pa- ter, si Patrem se esse meminisset. Et quia dixit\nunum, intelligant haeretici quia non dixit unus.\n\nUnum enim neutraliter positum soc(??)etatis concor- diam, non\nunitatem personae sonat. Unum enim non unus esse dicitur, quoniam nec ad numerum refertur, sed ad societatem alterius\nexpromitur (6). Denique adjicit dicens, sumus, non sum, ut osten- deret per hoc quod dixit, sumus,\net Pater (7), duas esse personas. Unum autem quod ait, ad\nconcor- diam et eamdem sententiam et ad ipsam charitatis societatem pertinet (8); ut\nmerito unum sit Pater et Filius, per concordiam, et per amorem, et per dile- ctionem. Et\nquouiam ex Patre est, quidquid illud\n\nest (9), Filius est : manente tamen distinctione, ut\nnon sit Pater ille qui Filius; quia nec Filius ille qui Pater est. Nec enim, sumus, addidisset, si unum se et solitarium Patrem, Filium factum\nesse meminisset. Denique novit hanc concordiae unita- tem et apostolus Paulus, cum\npersonarum tamen distinctione. Nam cum ad Corinthios scriberet, Ego, inquit, 939\nplantavi, Apollo rigavit, sed Deus inci ementum dedit. Itaque neque\nqui plantat est quid- quam, neque qui rigat : sed qui incrementum dat Deus. Qui autem\nplantat, et qui rigat unum sunt (I Cor. III, 6, 7, 8). Quis autem non intelligat\nalterum esse Apollo, alterum Paulum, non eumdem atque ipsum Apollo pariter et Paulum?\nDenique et diversa uniuscujusque sunt officia prolata : alter enim qui\nplantat, et alter qui\nrigat; hos tamen duos, non quod unus sit, sed quod unum sint proposuit apo- stolus Paulus; ut alter quidem sit Apollo,\nalter vero Paulus, quantum ad personarum distinctionem pertinet, quantum vero ad\nconcordiam pertinet (10), unum ambo sint. Nam quando duorum una\nsenten- tia est, veritas una est, fides una est, una atque eadem religio est, unus etiam\nDei timor est, unum sunt, etiam si duo sint; ipsum sunt, dum ipsum sa- piunt. Etenim\nquos personae ratio invicem dividit, eosdem rursus invicem religionis ratio conducit. Et\nquamvis idem atque ipsi non sint, dum idem sentiunt, ipsum sunt (11); et cum duo sint,\nunum sunt, habentes in fide societatem, etiam si gerant in personis diversitatem. Denique cum ad has voces Domini imperitia fuisset\nJudaica commota, et te- mere ad usque saxa succensa, ita ut discurrerent, et dicerent :\nNon te lapidamus propter bonum opus, sed propter blasphemiam, et\nquia tu, cum homo sis, facis te Deum (Joan . X, 33), distinctionem posuit Dominus\nin ratione reddenda, quomodo se Deum aut dixisset aut intelligi vellet. Quem Pater san- ctificavit, inquit, et misit in\nhunc mundum, vos di- citis. Quia blasphemas, quia dixi. Filius Dei sum? (Ibid. v.\n36.) Etiam heic Patrem habere se dixit. Filius est ergo, non Pater; Patrem enim\nconfessus se fuisset, si Patrem se esse meminisset : et san- ctificatum se a suo Patre\nesse proponit. Dum ergo accipit sanctificationem a Patre, minor Patre est :\n\nminor autem Patre consequenter est, sed Filius (12).\nPater enim si fuisset, sanctificationem dedisset, non accepisset. Et nunc autem\nprofitendo se acce- pisse sanctificationem a Patre : hoc ipso, quo Patre se minorem\naccipiendo ab ipso sanctificationem probat (13), Filium se esse, non Patrem monstra-\nvit. Missum praeterea se esse dicit, ut per hanc obe- dientiam qua venit Dominus\nChristus, missus, non Pater, sed Filius probetur, qui misisset utique, si Pa- ter\nfuisset : missus autem non fuit Pater, ne Pater subditus alteri Deo, dum mittitur,\nprobaretur. 940 Et tamen post haec adjicit, quod omnem omnino am-\nbiguitatem dissolveret, et totam controversiam er- roris extingueret. Ait enim in ultima\nparte sermonis : Vos dicitis, quia blasphemas, quia dixi. Filius\nDei\n\nsum. Ergo si evidenter Filium Dominus se, non Patrem esse\ntestatur, magnae temeritatis et ingen- tis est furoris exemplum, contra ipsius Christi\nDomini testimonium controversiam divinitatis et religionis agitare, et Christum Jesum\nPatrem esse dicere, cum animadvertat illum non Patrem se, sed Filium comprobasse.\n\nCAPUT XXVIII.\n\nPro Sabellianis etiam nihil facere illud : Qui videt me, videt\net Patrem, probaet.\n\nAdhuc adjiciam illam quoque partem in qua dum haereticus (14) quasi oculo quodam ga\nudet propriae veritatis et luminis amisso, totam caecitatem sui agnoscat erroris. Identidem enim et frequenter op- ponit quia\ndictum sit : Tanto tempore vobiscum sum, et non agnoscitis me?\nPhilippe, qui vidit me, vidit et Patrem (Joan. XIV, 9). Sed quod non intel-\nligit, discat. Culpatur Philippus, et j ure quidem meritoque, quia dixerit : Domine, ostende nobis Pa- trem, et sufficit nobis (Ibid. v. 8).\nQua ndo enim ex Christo aut audierat istud, aut didicerat quasi esset Pater Christus?\ncum contra magis quod Filius esset, non quia Pater, frequenter audisset, et saepe didi-\ncisset. Quod enim dixit Dominus, Si me cognovi- stis, et Patrem meum\ncognovistis, et amodo nostis illum, et vidistis illum (Joan. XIV, 7), non sic di-\nxerat ut se Patrem vellet intelligi; sed quoniam qui penitus et plene et cum tota fide\net lota reli-\n\ngione accessit ad Dei Filium, omnibus modis per\nipsum Filium in quem sic credit, ad Patrem per- venturus sit, eumdemque visurus. Nemo enim , in- quit, potest venire ad Patrem nisi\nper me ( Ibid. v . 6). Et ideo ad Patrem Deum non tantum\nven- turus est, et cogniturus ipsum Patrem; sed etiam sic tenere debet, atque ita animo\nac mente praesu- mere, quasi jam noverit Patrem pariter et viderit. Saepe enim Scriptura\ndivina quae nondum facta sunt pro factis annuntiat, quia sic futura sunt : et quae\nomnibus modis fieri habent, non quasi futura sint praedicat, sed quasi facta sint\nnarrat. Denique cum nondum temporibus Isaiae prophetae Christus natus fuisset, Quia puer , aiebat, natus est nobis (15) ( Isa . IX, 6); et cum nondum accessum esset ad Mariam\n941 , Et accessi ad prophetissam (16),\ndicebat ( Isa . VIII, 3), et concepit, et peperit\nfilium . Et cum nondum sinum Patris Christus exposuisset, referebat : Et vocabitur (17) nomen ejus magni consilii\nAngelus ( Ibid . IX, 6). Et cum nondum fuisset passus, Quasi ovis , pronuntiabat, ad jugulationem\nadductus est ( Ibid . LIII, 7). Et cum adhuc crux nusquam\nesset, aiebat : Tota die expandi manus meas ad populum non\ncredentem ( Ibid . LVX, 2). Et cum nondum inju- riose\npotatus fuisset, In siti , ait, mea potaverunt\nme aceto ( Psal . LVXIII, 22). Et cum spoliatus adhuc non\nfuisset, dicebat : Super vestem meam miserunt sortem : et\ndinumeraverunt ossa mea : effoderunt manus meas, et pedes ( Psal . XXI, 19, 18, 17). Pro- videns enim\nScriptura divina pro factis dicit quae futura scit, et pro perfectis dicit quae futura\nhabet, quae sine dubitatione ventura sunt. Et ideo Domi- nus in praesenti loco dicebat :\nAmodo nostis illum, et vidistis . Dicebat enim visum iri ab eo\nPatrem, quisquis Filium secutus fuisset; non quasi Filius ipse esset Pater visus, sed\nquod praemium conse- cuturus esset, quisquis illum sequi et discipulus ejus esse\nvoluisset, ut videre Patrem posset : nam et imago est Dei Patris : ut his etiam illud\naccedat quoniam Sicut Pater operatur, ita operatur et Fi-\nlius ( Joan . V, 17). Et imitator est Filius omnium operum\npaternorum, ut perinde habeat unusquis- que, quasi jam viderit Patrem, dum eum videt qui\ninvisibilem Patrem in omnibus operibus semper\nimitatur. Caeterum si ipse Pater est Christus, quo- modo confestim adjicit et dicit :\nQui credit in me, opera quoe ego facio et ipse faciet, et majora his\nfa- ciet,. quia ego ad Patrem vado ? ( Joan . XIV, 12.) Et\n\nadhuc subnectit : Si diligitis me,\npraecepta mea ser- vate : et ego rogabo Patrem, et alium advocatum da- bit vobis\n( Ibid. v . 15. 16). Post quae etiam ill(??)d subnectit : Si quis me diligit, sermonem meum cu- stodiet : et Pater meus diliget\nillum, et ad eum ve- niemus, et mansionem apud illum faciemus ( Ibid. v . 23). Nec non etiam subdidit (18) illud quoque : Advocatus autem ille Spiritus sanctus quem missu- rus est Pater, ille vos docebit et\ncommemorabit om- nia quaecunque dixero ( Ibid. v . 36).\nPraemittit (19) adhuc istum locum, quo ostendat se esse Filium, et merito subdidit, et\ndicit : Si me diligeretis, gaudere- tis, quia eo ad Patrem : quia\nPater major me (20) est ( Ibid. v .\n28). Quid autem cum etiam illa sub- nectit : Ego sum vitis vera, et\nPater meus agricola :\n\nomne sarmentum in me non afferens fructum tollit illud, et omne\nfructiferum purgat, ut fructum am- pliorem ferat? ( Joan .\nXV, 1, 2.) Instat adhuc et adjicit : Sicut dilexit me Pater , 942\net ego dilexi vos : manete in mea charitate. Si mandata mea ser-\nvaveritis, manebitis in mea charitate; sicut ego Pa- tris mandata servavi, et manco in\nejus charitate ( Joan . XV, 9, 10). Adhuc ingerit, et dicit\n: Dixi au- tem vos amicos, quia omnia quoe audivi a Patre meo, nota\nvobis feci ( Ibib. v . 15). Aggregat etiam hoc : Sed haec omnia facient vobis propter nomen meum, quia ignorant eum qui\nme misit ( Ibid. v . 21). Haec ergo nunquam post illa\nevidenter illum non Pa- trem, sed Filium esse testantia, Dominus subdi- disset : si aut Patrem se esse meminisset, aut Pa- trem se\nvellet intelligi : nisi quoniam ut illud ex- primeret, perinde unumquemque jam habere\nde- bere, dum imaginem Dei Patris per Filium videt, atque si viderit Patrem :\nquandoquidem unusquis- que credens in Filium exerceatur in imaginis con- templatione, ut\nassuefactus ad divinitatem viden- dam in imagine, proficere possit et crescere usque ad\nDei Patris omnipotentis perfectam contempla- tionem. Et quoniam qui hoc animo ac mente\ncom- biberit, et de omnibus sic futurum esse crediderit. Patrem quem visurus sit, quasi\njam quodammodo viderit, et hic jam sic habeat, quasi teneat quod habiturum se pro certo\nsciat. Caeterum, si ipse Pa- ter fuisset, quid quasi futurum praemium repro- mittebat quod jam praestiterat et dederat? Nam quoniam dicit\n: Beati mundo corde, quia ipsi Deum videbunt ( Matth . V, 8); polliceri deprehenditur contemplationem et aspectum Patris; ergo\nnon-\n\ndum dederat : cur cuim repromitteret, si jam de-\ndisset? Dederat enim si Pater esset; videbatur enim, et contingebatur. Quando autem dum\ncon- tingitur ipse Christus et videtur, repromittit tamen et dicit, quoniam qui mundo\nfuerit corde, Deum videbit, hoc ipso probat Patrem se non esse, qui tunc praesens cum\nvideretur repromittebat, quod Patrem visurus esset quisquis mundo corde fuisset. Erat\nergo repromittens haec, non Pater, sed Filius : quia qui Filius erat, quod videri\nhabebat repromit- tebat; cujus repromissio supervacua fuisset, nisi Filius fuisset. Cur\nenim repromittebat mundis corde ut viderent Patrem, si jam tunc qui praesentes erant,\nPatrem Christum videbant? Sed quia Filius erat, non Pater, merito et Filius, quia Imago\nDei, tunc videbatur; et Pater, quia invisibilis,\nmundis corde, ut videretur, repromittitur et notatur. Haec igitur satis sit, etiam\nadversus istum haereticum dictasse, pauca de multis. Campus enim, et qui- dem latus ac\nfusus aperietur, plenius haereticum istum si agitare voluerimus; quandoquidem duo- bus\nistis (21) locis, quibusdam effossis luminibus 943 orbatus, totus\nsit in doctrinae suae caecitate superatus.\n\nCAPUT XXIX.\n\nDeinceps fidei auctoritatem admonere nos docet, post Patrem et\nFilium, credere etiam IN SPIRITUM SANCTUM : cujus operationes\nex Scripturis recenset .\n\nSed enim ordo rationis et Fidei auctoritas diges- tis vocibus et Litteris Domini,\nadmonet nos, post haec credere etiam in Spiritum\nsanctum, olim Ec clesiae repromissum, sed statutis temporum oppor- tunitatibus redditum.\nEst enim per Joelem pro- phetam repromissus, sed per Christum redditus. In novissimis , inquit, diebus effundam de Spiritu\nmeo super servos et ancillas meas ( Joel II, 28). Do- minus\nautem : Accipite Spiritum sanctum; quorum remiseritis peccata, erunt\nremissa; et quorum reti- nueritis, erunt retenta ( Act . II,\n17; Joan. XX, 22, 23). Hunc autem Spiritum sanctum Dominus Chris- tus modo ( Joan . XIV, 16, 17) Paraclitum appellat, modo\nSpiritum veritatis esse pronuntiat; qui non est in Evangelio\nnovus, sed nec nove datus : nam hic ipse et in Prophetis populum accusavit, et in\nApostolis advocationem Gentibus praestitit. Nam\nilli ut accusarentur merebantur, quia contempse- rant Legem : et qui ex Gentibus\ncredunt, ut pa- trocinio Spiritus adjuventur merentur, quia ad Evangelicam pervenire\ngestiunt legem. Differentia sane in illo genera officiorum : quoniam in tempo-\n\nribus differens ratio causarum : nec ex hoc tamen\nipse diversus (22), qui haec sic gerit; nec alter est, dum sic agit : sed unus atque\nipse est, dividens officia sua per tempora, et rerum occasiones atque monumenta. Denique\nApostolus Paulus : Haben- tes , inquit, cumdem\nSpiritum, sicut scrip um est : Credidi, propter quod locutus sum; et nos credimus,\nideo loquimur ( II Cor . IV, 43). Unus ergo et idem\nSpiritus, qui in Prophetis et Apostolis; nisi quo- niam ibi ad momentum, hic semper.\nCaeterum ibi, non ut semper in illis inesset : hic, ut in illis semper maneret : et ibi\nmediocriter distributus, hic totus effusus; ibi parce datus, hic large com- modatus; nec\ntamen ante resurrectionem Domini exhibitus, sed post (23) resurrectionem Christi\ncontributus. Rogabo enim,\naiebat, Patrem, et alium advocatum dabit vobis, ut vobiscum sit in\noeternum, Spiritum veritatis ( Joan . XIV, 16, 17). Et : Cum venerit advocatus ille, quem ego missurus sum vobis a Patre meo,\nSpiritum veritatis, qui de Patre meo procedit ( Joan . XV,\n26). Et : Si non abiero ego, advocatus ille non veniet ad vos : si\nautem ego abiero, remittam illum ad vos ( Joan . XVI, 7). Et\n: Cum ve- nevit Spiritus\n944\nveritatis, ille vos diriget in om- nem veritatem ( Joan . XVI, 13). Et quoniam Domi- nus in coelos esset abiturus,\nParaclitum discipulis necessario dabat, ne illos quodammodo pupillos, quod minime\ndecebat, relinqueret, et sine advo- cato et quodam tutore desereret. Hic est enim qui\nipserum animos mentesque firmavit, qui Evange- lica\nSacramenta distinxit, qui in ipsis illuminator rerum Divinarum fuit, qui confirmati pro\nnomine Domini nec carceres nec vincula timuerunt; quin imo ipsas saeculi potestates et\ntormenta calcave- runt, armati jam scilicet per ipsum atque firmati, habentes in se\ndona, quae hic idem Spiritus Eccle- siae Christi sponsae quasi quaedam ornamenta dis-\ntribuit et dirigit. Hic est enim qui Prophetas in Ecclesia constituit, Magistros erudit,\nlinguas diri- git, virtutes et sanitates facit, opera mirabilia ge- rit, discretiones\nspirituum porrigit, gubernationes contribuit, consilia suggerit, quaeque alia sunt\ncharismatum dona componit et digerit; et ideo Ec- clesiam Domini undique, et in omnibus\nperfectam et consummatam facit. Hic est qui in modum co- lumbae, posteaquam Dominus baptizatus est, super eum venit et mansit ( Matth . III, 16), habitans in solo Christo plenus et totus, nec in\naliqua men- sura aut portione mutilatus, sed cum tota sua re- dundantia cumulate\ndistributus et missus (24); ut\n\nex illo delibationem quamdam gratiarum caeteri\nconsequi possint; totius sancti Spiritus in Christo fonte remanente, ut ex illo donorum\natque operum venae ducerentur. Spiritu sancto in Christo affluen- ter habitante. Hoc\netenim jam prophetans Isaias aicbat : Et requiescet , inquit, super eum Spiritus sapientiae et intellectus, Spiritus consilii et\nvirtutis, Spiritus scientiae et pielatis, et implebit (25) cum\nSpiritus timoris Dei ( Isa . XI, 2, 3). Hoc idem at- que\nipsum et alio in loco ex persona ipsius Domini : Spiritus Domini super\nme; propter quod unxit me, evangelizare pauperibus misit me ( Isa . LXI, 1). Si- militer David : Propterea unxit te, Deus,\nDeus tuus oleo laetitiae a consortibus tuis ( Psal . XLIV,\n8). De hoc apostolus Paulus : Qui enim Spiritum Christi\n\nnon habet, hic non est ejus ( Rom . VIII,\n9). Et : Ubi Spiritus Domini, ibi libertas (II Cor . III, 17). Hic est qui operatur ex aquis secundam nativitatem, semen quoddam\ndivini generis, et consecrator coe- lestis nativitatis, pignus promissae haereditatis\n( Ephes . I, 14), et quasi chirographum quoddam ae- ternae\nsalutis; qui nos Dei faciat templum (I Cor . VI, 19), et nos ejus\nefficiat domum; qui interpellat divinas aures pro nobis gemitibus ineloquacibus ( Rom . VIII, 26), advocationis implens officia, et de- fensionis\nexhibens munera; 945 inhabitator cor- poribus nostris datus, et\nsanctitatis effector : qui id agens in nobis ad aeternitatem, et ad resurrectio- nem\nimmortalitatis corpora nostra producat, dum illa in se assuefacit cum coelesti virtute\nmisceri, et cum Spiritus sancti divina aeternitate\nsociari. Eru- diuntur enim in illo, et per ipsum corpora nostra ad immortalitatem\nproficere, dum ad decreta ipsius discunt se moderanter temperare. Hic est enim qui contra carnem desiderat, quia caro contra ipsum re- pugnat ( Gal . V, 17). Hic est qui inexplebiles cupi- ditates coercet,\nimmoderatas libidines frangit, illi- citos ardores exstinguit, flagrantes impetus\nvincit, ebrietates rejicit, avaritias repellit, luxuriosas co- messationes fugat (26),\ncharitates nectit, affectio- nes constringit, sectas repellit, regulam veritatis\n\nexpedit, haereticos revincit, improbos foras expulit\nEvangelia custodit. De hoc idem (27) Apostolus : Non enim spiritum\nmundi accepimus, sed Spiritum qui exeo est (I Cor . II,\n12). De hoc exsultat, et di- cit : Puto autem quia et ego Spiritum Dei\nhabeo (I Cor . VII, 40). De hoc dicit : Et Spiritus Propheta- rum (28) prophetis subjectus est (I\nCor . XIV, 32). De hoc refert : Spiritus autem\nmanifeste dicit, quia in novissimis temporibus recedent quidam a fide, atten- dentes\nspiritibus seductoribus, doctrinis doemoniorum, in hypocrisi mendacia loquentium,\ncauteriatam ha- bentium conscientiam suam (I Tim . IV, 1).\nIn hoc Spiritu positus nemo unquam dicit anathema Jesu (I Cor . XII, 3) : nemo negavit Christum Dei Filium, aut repudiavit\ncreatorem Deum : nemo contra Scripturas ulla sua\nverba depromit : nemo alia et sacrilega decreta constituit : nemo diversa jura\nconscribit. In hunc quisquis blasphemaverit, re- missionem non habet,\nnon tantum in isto soeculo, ve- rum etiam nec in futuro ( Matth . XII, 32), Hic in Apostolis Christo testimonium reddit, in Martyri- bus\nconstantem fidem religionis ostendit, in Virgi- nibus admirabilem continentiam signatae\ncastita- tis (29) includit, in caeteris incorrupta et inconta- minata doctrinae\nDominicae jura custodit, haereticos 946 destruit, perversos\ncorrigit, infideles arguit, simulatores ostendit, improbos quoque corrigit, Ecclesiam\nincorruptam et inviolatam, perpetuae virginitatis et veritatis sanctitate custodit.\n\nCAPUT XXX.\n\nDenique quantum dicti haeretici erroris sui originem inde rapuerint,\nquod animadverterent scriptum : unus Deus : etsi Christum Deum\net Patrem Deum dicamus, non magis tamen duos Deos Scripturam proponere, quam duos\nDominos aut duos Ma- gistros .\n\nEt haec quidem (30) de Patre et de Filio et de Spiritu sancto breviter sint nobis\ndicta, et stri- ctim posita, et non longa disputatione porrecta, Latius enim potuerunt\nporrigi, et propensiore (31) disputatione produci; quandoquidem ad testimo-\n\nnium, quod ita se habeat fides vera, totum et Vetus\net Novum Testamentum possit adduci. Sed quia obluctantes adversus veritatem semper\nhaeretici, sincerae traditionis et Catholicae fidei controversiam solent trahere,\nscandalizati in Christum quod etiam Deus et per Scripturas asseratur, et a nobis hoc\nesse credatur; merito a nobis (ut omnis a fide nostra auferri possit haeretica calumnia)\nde eo quod et Deus sit Christus sic est disputandum, ut non impediat Scripturae\nveritatem; sed nec nostram fidem, qua unus Deus et per Scripturas promi- tur (32), et a\nnobis tenetur et creditur. Tam enim illi qui Jesum Christum ipsum Deum Patrem dicunt,\nquam etiam illi qui hominem illum tantummodo esse voluerunt, erroris sui et\nperversitatis origines et causas inde rapuerunt :\nquia cum animadverte- rent scriptum esse quod unus sit Deus , non\naliter putaverunt istam tenere se posse sententiam, nisi aut hominem tantum Christum,\naut certe Deum Patrem putarent esse credendum. Sic enim calum- nias suas colligere\nconsueverunt, ut errorem pre- prium approbare nitantur. Et quidem illi qui Jesum\nChristum Patrem dicunt, ista praetendunt : Si unus Deus (33); Christus autem 947 Deus : Pater est Christus, quia unus Deus; si non Pater sit Chri-\nstus, dum et Deus Filius Christus, duo Dii contra Scripturas introducti esse videantur.\nQui autem hominem tantummodo Christum esse contendunt, ex diverso sic colligunt : Si\nalter Pater, alter est Filius (34) : Pater autem\nDeus, et Christus Deus : non ergo unus Deus, sed duo dii introducuntur pa- riter, Pater\net Filius; ac si unus Deus, consequen- ter homo Christus, ut merito Pater sit Deus unus.\nRe vera quasi inter duos latrones crucifigitur Do- minus, quomodo fixus aliquando est :\net ita excipit haereticorum istorum ex utroque latere sacrilega convicia. Sed neque\nScripturae sanctae, neque nos causas illis perditionis et caecitatis afferimus, si qua\nin medio Divinarum Litterarum evidenter po- sita aut videre nolunt, aut videre non\npossunt. Nos enim et scimus et legimus et credimus et tenemus unum esse Deum, qui fecit\ncoelum pariter ac ter-\n\nram, quoniam nec alterum novimus aut nosse (cum nullus sit) aliquando\npoterimus. Ego sum , inquit, Deus : et non est\npraeter me justus et salvans ( Isa . XLIII, 11). Et alio in\nloco : Ego primus et no- vissimus (35), et\npraeter me non est Deus. Quis sicut ego ( Ibid . XLIV, 6,\n7)? Et : Quis mensus est palmo coelum, et terram pugillo? quis\nsuspendit montes in pondere, et nemora in statera ( Ibid .\nXL, 12)? Et Ezechias : Ut sciant omnes quia tu es Deus solus ( Isa . XXXVII, 20). Ipse praeterea Dominos : Quid\nme interrogas de bono? Unus Deus bonus ( Matth . XIX, 17).\nApostolus quoque Paulus : Qui solus , inquit, habet immortalitatem, et lucem habitat inaccessibilem : quem iidit hominum nemo, nec\nvidere potest (I Tim . VI, 16). Et alio in loco : Mediator autem unius non est ;\nDeus autem unus est ( Galat . III, 20). Sed\nquomodo hoc tenemus et legimus et credimus, sic Scriptu- rarum (36) coelestium nullam\npartem praeterire debemus : quippe cum etiam illa quae in Scripturis sunt posita Christi\ndivinitatis insignia, nullo modo debemus recusare, ne Scripturarum auctoritatem\ncorrumpendo, integritatem fidei sanctae corrupisse teneamur. Et hoc ergo credamus,\nsiquidem (37) fidelissimum, Dei Filium Jesum Christum Domi- num 948\net Deum nostrum : quoniam, in princi- pio erat Verbum, et Verbum erat\napud Deum (38), et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud\nDeum ( Joan . I, 1, 2). Et : Verbum caro\nfactum est, et habitavit in nobis ( Ibid . 14). Et : Dominus meus et Deus meus ( Joan . XX,\n(??)28). Et : Quorum Patres,\n\net ex quibus Christus secundum carnem, qui est su- per omnia Deus\nbenedictus in saecula ( Rom . IX, 5). Quid ergo dicemus?\nNumquid dues Deos Scriptura proponit? Quomodo ergo dicit, quia Deus\nunus est? Aut numquid non et Christus Deus est? Quomodo ergo, Dominus meus et Deus meus , Christo dictum est? Totum igitur hoc nisi cum propria\nvenera- tione et legitima disputatione (39) teneamus, me- rito scandalum haereticis\npraebuisse credemur; non utique ex Scripturarum coelestium vitro quae nun- quam fallunt,\nsed humani erroris praesumptione, qua (40) haeretici esse voluerunt. Et in primis illud\n\nretorquendum in istos qui duorum nobis Deorum\ncontroversiam facere praesumunt. Scriptum est quod negare non possunt, quoniam unus est Dominus ( Deut . VI, 4; Ephes . IV, 5). De Chirsto ergo quid sentium? Dominum esse, aut\nillum omnino non esse (41)? Sed Dominum illum omnino non dubi- tant : ergo si vera est\nillorum ratiocinatio, jam duo sunt Domini. Quomodo igitur jam secundum Scripturas, unus\nest Dominus (42)? Et : Magister unus (Matth . XXIII, 8, 10)\nChristus est dictus, alta- men legimus, quod Magister sit etiam apostolus Paulus (II Tim . I, 11). Non ergo jam unus Magi- ster : duos enim Magistros\nsecundum ista colligi- mus. Quomodo igitur secundum Scripturas unus\n\nMagister Christus? Unus in Scripturis bonus dictus est Deus ( Matth . XIX,\n17; Marc . X, 18; Luc . XVIII, 19); sed\niisdem (43) in Scripturis bonus etiam Christus positus est. Non igitur, si recte\ncolligunt, unus bonus, sed etiam duo boni. Quo- modo igitur secundum Scripturarum fidem,\nunus bonus esse refertur? At si (44) non putant aliqua ratione offici posse ei quod unus\nDominus est, per id quod est Dominus et Christus; neque ei quod unus est Magister, per\nillud quod est Magister et Paulus; aut illi (45) quod unus 949 est\nbonus, per illud quod bonus sit nuncupatus et Christus : eadem ratione intelligant\noffici non posse ab illo quod unus est Deus (46), et quod Deus pronuntia- tus est et\nChristus.\n\nCAPUT XXXI.\n\nSed Dei Filium Deum, ex Deo Patre ab aeterno natum, qui semper in\nPatre fuit, secundam per- sonam esse a Patre, qui nihil agat sine Patris ar- bitrio;\neumdem et Dominum, et Angelum mag(??)t Dei consilii, in quem Patris divinitas per\nsubstan- tiae communionem sil tradita .\n\nEst ergo Deus Pater omnium institutor et crea-\n\ntor, solos originem nesciens, invisibilis, immensus,\nimmortalis, aeternus, unus Deus; cujus neque magnitudini, neque majestati, neque virtuti\nquid- quam non dixerim praeferri, sed nec comparari po- test (47). Ex quo, quando ipse\nvoluit. Sermo Fi- lius natus est : qui non in sono percussi aeris, aut tono coactae de\nvisceribus vocis accipitur; sed in substantia prolatae a Deo virtutis agnoscitur : cujus\nsacrae et divinae nativitatis arcana nec Apostolus didicit, nec Prophetes comperit, nec\nAngelus scivit, nec creatura cognovit; Filio soli nola sunt qui Pa tris secreta\ncognovit. Hic ergo, cum sit genitus a Patre, semper est in Patre. Semper autem sic\ndic(??), ut non innatum, sed natum probem. Sed qui ante omne tempus est, semper in Patre\nfuisse dicendus est : nec enim tempus illi assignari\npotest, qui an- te tempus est. Semper enim in Patre : ne Pater non semper sit Pater :\n(48) quin et Pater illum etiam (quadam ratione) praecedit, qnod necesse est (49)\n(quodammodo) prior sit qua Pater sit. Quo- niam (aliquo pacto) antecedat necesse est eum\nqui habet originem, ille qui originem nescit. Simul ut hic minor sit, dum in illo esse\nscit, habens originem, quia nascitur (50); et per Patrem quodammodo (quamvis 950 originem habet qua nascitur) vici- nus (51) in nativitate, dum ex\neo Patre qui origi- nem solus non habet, nascitur. Hic ergo quando Pa- ter voluit,\nprocessit ex Patre : et qui in Patre fuit, processit ex Patre : et qui in Patre fuit,\nquia ex Pa- tre fuit, cum Patre postmodum fuit, quia\nex Patre processit : substantia scilicet illa divina, cujus no- men est Verbum, per quod\nfacta sunt omnia, et si- ne quo factum est nihil. Omnia enim post ipsum sunt, quia per\nipsum sunt. Et merito ipse est ante omnia, sed post Patrem (52), quando per illum facta\nsunt omnia; qui processit ex eo, ex cujus\n\nvoluntate facta sunt omnia. Deus utique procedens ex\nDeo, secundam personam efficiens post Patrem qua Filius; sed non eripiens illud Patri,\nquod unus est Deus. Si enim natus non fuisset, innatus com- paratus cum eo qui esset\n(53) innatus, aequatione in utroque ostensa, duos faceret innatos, et ideo duos faceret\nDeos. Si non genitus esset, collatus cum eo qui genitus non esset, et aequales inventi,\nduos Deus merito reddidissent non geniti; atque ideo duos Christus reddidisset Deos. Si\nsine origi- ne esset ut Pater, inventus, et ipse principium om- nium ut Pater, duo\nfaciens principia, duos osten- disset nobis consequenter et Deos. Aut si et ipse Filius\nnon esset, sed Pater generans de se alterum Filium, merito collatus cum Patre et tantus\ndeno- tatus, duos Patres effecisset : et ideo duos\napprobas- set etiam Deos. Si invisibilis fuisset, cum invisibili collatus. par\nexpressus, duos invisibiles ostendis- set; et ideo duos comprobasset et Deos. Si incom-\nprehensibilis, si et caetera quaecunque sunt Patris, merito, dicimus, duorum Deorum quam\nisti confin- gunt, controversiam suscitasset. Nuncautem quidquid est, non ex se est,\nquia nec innatus est (54); sed ex Patre est, quia genitus est : sive dum Verbum est, 951 sive dum Virtus est, sive dum Sapientia est, sive dum Lux est,\nsive dum Filius est, et quidquid horum est, dum non aliunde est, quam, sicut di- ximus\njam superius, ex Patre; Patri suo originem suam debens, discordiam divinitatis de numero\nduorum Deorum facere non potuit, qui ex illo qui\nest unus Deus, originem nascendo contraxit. Quo genere dum et unigenitus est, et\nprimogenitus ex illo est qui originem non habet, unus (55) est\n\nomnium rerum et principium et caput. Idcirco (56)\nunum Deum asseruit, quem non sub ullo prin- cipio aut initio, sed initium potius et\nprincipium rerum omnium comprobavit. Filius (57) autem ni- hil ex arbitrio suo gerit,\nnec ex consilio suo facit, nec a se venit, sed imperiis paternis omnibus et praeceptis\nobedit : ut quamvis probet illum nativi tas Filium ( Hebr . V, 8),\ntamen morigera obedientia asserat illum paternae voluntatis, ex quo est, minis trum :\nita dum se Patri in omnibus obtemperantem reddit, quamvis sit et Deus, unum tamen Deum\nPa trem de obedientia sua ostendit, ex qui et originem traxit. Et ideo duos Deos (58)\nfacere non potuit, quia nec duas origines fecit, qui ex eo qui originem non habet,\nprincipium nativitatis ante omne tem- pus accepit.\nNam cum id sit principium caeteris quod innatum est (quod Deus solus Pater est qui extra\noriginem est; ex quo hic est qui natus est), dum qui ex illo nascitur (59), merito ex eo\nvenet qui originem non habet, principium probens illud esse ex quo ipse est; etiamsi\nDeus est qui natus est, unum tamen Deum ostendit, quem hic qui natus est, esse sine\norigine comprobavit. Est ergo Deus, sed in hoc ipsum genitus, ut esset Deus. Esi et\nDomi- nus, sed in hoc ipsum natus 952 (60) ex Patre, ut esset\nDominus. Est et ( Isa . IX, 6) Angelus, sed ad annuntiandum magnum\nDei consililum, ex Patre suo Angelus destinatus. Cujus (61) sic divinitas tra- ditur, ut\nnon aut dissonantia aut inaequalitate (62) divinitatis duos Deos reddidisse videatur.\nSubjectis enim ei quasi Filio omnibus rebus a Patre,\ndum (I Cor. XV, 28) ipse cum his quae illi subjecta sunt, Patri\nsuo subjicitur, Patris quidem sui Filius pro-\n\nbatur; caeterorum autem et Dominus et Deus esse\nreperitur. Ex quo dum huic qui est Deus omnia substrata traduntur, et cuncta sibi\nsubjecta Filius accepta refert Patri, totam divinitatis auctoritatem rursus Patri\nremittit; unus (63) Deus ostenditur ve- rus et aeternus Pater : a quo solo haec vis\ndivinitatis emissa, etiam in Filium tradita et directa, rursum per substantiae\ncommunionem ad Patrem revolvitur. Deus quidem ostenditur Filius, cui divinitas tradita\net porrecta conspicitur; et tamen nihilominus unus Deus Pater probatur, dum gradatim\nreciproco meatu illa majestas atque divinitas ad Patrem qui dederat eam, rursum ab illo\nipso Filio missa rever-\n\ntitur et retorquetur; ut merito Deus Pater omnium\nDeus sit, et principium ipsius quoque Filii sui (64), quem Dominum genuit : Filius autem\ncaeterorum omnium Deus sit, quoniam omnibus illum Deus Pater praeposuit quem genuit (I\nTim . II, 5) : ita Mediator Dei et hominum\nChristus Jesus omnis crea- turae subjectam sibi habens a Patre proprio pote-\nstatem qua Deus est; cum tota creatura subdita si- bi, concors Patri suo Deo inventus,\nunum et solum et verum Deum Patrem suum, manente in illo (65) quod etiam auditus est ( Hebr ., V, 7), breviter ap-\nprobavit.\n",
    "checksumSha256": "30928f47c60f9020d69d5036b1d6250f7b08b3586e48eeda8f2fc5a2ef4a2965",
    "charCount": 149419,
    "lineCount": 2109,
    "lineStartOffsets": [
      0,
      48,
      49,
      99,
      186,
      273,
      390,
      474,
      555,
      628,
      643,
      687,
      757,
      846,
      930,
      991,
      1075,
      1158,
      1221,
      1300,
      1387,
      1451,
      1452,
      1465,
      1466,
      1531,
      1616,
      1699,
      1785,
      1824,
      1825,
      1902,
      1980,
      2069,
      2148,
      2198,
      2279,
      2362,
      2426,
      2489,
      2578,
      2667,
      2756,
      2837,
      2919,
      2970,
      3052,
      3136,
      3182,
      3183,
      3234,
      3318,
      3401,
      3480,
      3567,
      3706,
      3788,
      3923,
      3970,
      4034,
      4122,
      4184,
      4266,
      4352,
      4441,
      4529,
      4614,
      4725,
      4809,
      4896,
      4915,
      4916,
      4943,
      5031,
      5115,
      5201,
      5286,
      5374,
      5458,
      5543,
      5630,
      5679,
      5766,
      5851,
      5906,
      5990,
      6074,
      6094,
      6095,
      6105,
      6106,
      6172,
      6253,
      6304,
      6392,
      6479,
      6568,
      6648,
      6727,
      6750,
      6751,
      6804,
      6863,
      6950,
      7035,
      7121,
      7203,
      7287,
      7374,
      7455,
      7506,
      7591,
      7678,
      7762,
      7851,
      7936,
      8024,
      8089,
      8173,
      8226,
      8312,
      8396,
      8478,
      8541,
      8610,
      8611,
      8667,
      8734,
      8823,
      8905,
      8993,
      9079,
      9166,
      9254,
      9339,
      9388,
      9467,
      9555,
      9640,
      9729,
      9806,
      9889,
      9976,
      10059,
      10108,
      10196,
      10285,
      10429,
      10513,
      10595,
      10596,
      10607,
      10608,
      10669,
      10691,
      10692,
      10776,
      10785,
      10786,
      10838,
      10937,
      11004,
      11162,
      11282,
      11346,
      11401,
      11481,
      11565,
      11633,
      11692,
      11742,
      11821,
      11906,
      11992,
      12040,
      12123,
      12206,
      12343,
      12426,
      12514,
      12580,
      12584,
      12648,
      12730,
      12814,
      12942,
      13019,
      13072,
      13081,
      13082,
      13133,
      13222,
      13281,
      13350,
      13429,
      13516,
      13605,
      13668,
      13744,
      13790,
      13884,
      13946,
      14011,
      14083,
      14084,
      14094,
      14095,
      14157,
      14233,
      14246,
      14247,
      14282,
      14344,
      14413,
      14492,
      14627,
      14709,
      14773,
      14859,
      14947,
      15036,
      15122,
      15189,
      15329,
      15393,
      15394,
      15444,
      15532,
      15618,
      15705,
      15752,
      15827,
      15916,
      16045,
      16133,
      16163,
      16251,
      16339,
      16424,
      16510,
      16598,
      16682,
      16771,
      16860,
      16913,
      16998,
      17082,
      17167,
      17249,
      17314,
      17399,
      17483,
      17564,
      17610,
      17697,
      17712,
      17713,
      17763,
      17851,
      17932,
      18014,
      18101,
      18187,
      18270,
      18359,
      18439,
      18492,
      18578,
      18660,
      18737,
      18796,
      18797,
      18806,
      18807,
      18874,
      18945,
      18956,
      18957,
      19044,
      19167,
      19252,
      19339,
      19428,
      19511,
      19596,
      19683,
      19742,
      19830,
      19881,
      19963,
      20051,
      20132,
      20174,
      20175,
      20226,
      20311,
      20400,
      20489,
      20613,
      20701,
      20789,
      20799,
      20800,
      20810,
      20811,
      20920,
      20966,
      20967,
      21050,
      21097,
      21210,
      21253,
      21324,
      21380,
      21428,
      21487,
      21531,
      21642,
      21729,
      21818,
      21868,
      21954,
      22036,
      22124,
      22187,
      22274,
      22384,
      22527,
      22610,
      22692,
      22703,
      22704,
      22777,
      22857,
      22921,
      22984,
      23072,
      23161,
      23242,
      23329,
      23463,
      23550,
      23634,
      23722,
      23803,
      23892,
      23980,
      24069,
      24197,
      24283,
      24370,
      24457,
      24542,
      24626,
      24688,
      24689,
      24717,
      24802,
      24891,
      24974,
      24979,
      24980,
      24991,
      24992,
      25058,
      25092,
      25093,
      25156,
      25244,
      25297,
      25383,
      25468,
      25553,
      25596,
      25660,
      25703,
      25792,
      25881,
      25968,
      26017,
      26082,
      26169,
      26237,
      26319,
      26406,
      26490,
      26544,
      26545,
      26577,
      26622,
      26711,
      26796,
      26858,
      26940,
      27021,
      27050,
      27051,
      27063,
      27064,
      27129,
      27161,
      27229,
      27262,
      27263,
      27344,
      27430,
      27516,
      27605,
      27688,
      27777,
      27862,
      27915,
      27960,
      28017,
      28163,
      28322,
      28453,
      28536,
      28616,
      28666,
      28751,
      28823,
      28824,
      28874,
      28941,
      29029,
      29111,
      29178,
      29267,
      29352,
      29440,
      29526,
      29537,
      29585,
      29664,
      29720,
      29809,
      29853,
      29940,
      30027,
      30113,
      30237,
      30374,
      30434,
      30516,
      30598,
      30743,
      30806,
      30894,
      30953,
      31065,
      31149,
      31191,
      31192,
      31243,
      31329,
      31410,
      31479,
      31598,
      31684,
      31773,
      31860,
      31948,
      31995,
      32061,
      32146,
      32147,
      32157,
      32158,
      32227,
      32308,
      32344,
      32345,
      32429,
      32510,
      32647,
      32729,
      32814,
      32901,
      32970,
      33027,
      33135,
      33218,
      33279,
      33318,
      33345,
      33355,
      33419,
      33475,
      33538,
      33679,
      33680,
      33706,
      33764,
      33833,
      33919,
      33979,
      34048,
      34375,
      34475,
      34543,
      34623,
      34680,
      34743,
      34790,
      34869,
      35111,
      35170,
      35205,
      35262,
      35326,
      35436,
      35507,
      35567,
      35637,
      35695,
      35777,
      35810,
      35811,
      35820,
      35821,
      35891,
      35951,
      35952,
      36009,
      36097,
      36148,
      36149,
      36200,
      36284,
      36363,
      36452,
      36538,
      36622,
      36708,
      36796,
      36885,
      36934,
      37023,
      37110,
      37197,
      37284,
      37373,
      37461,
      37548,
      37677,
      37764,
      37851,
      37937,
      38022,
      38109,
      38197,
      38285,
      38369,
      38415,
      38442,
      38443,
      38530,
      38575,
      38652,
      38737,
      38823,
      38905,
      38988,
      39077,
      39158,
      39246,
      39323,
      39408,
      39494,
      39581,
      39625,
      39626,
      39636,
      39637,
      39703,
      39731,
      39732,
      39819,
      39907,
      39994,
      40079,
      40165,
      40254,
      40342,
      40407,
      40492,
      40540,
      40557,
      40558,
      40608,
      40694,
      40782,
      40870,
      40955,
      41018,
      41107,
      41194,
      41280,
      41321,
      41403,
      41492,
      41578,
      41662,
      41749,
      41838,
      41925,
      42014,
      42059,
      42148,
      42235,
      42324,
      42412,
      42497,
      42585,
      42668,
      42775,
      42861,
      42927,
      43035,
      43053,
      43054,
      43186,
      43251,
      43457,
      43856,
      43920,
      43986,
      44074,
      44160,
      44240,
      44326,
      44408,
      44494,
      44543,
      44563,
      44564,
      44575,
      44576,
      44632,
      44642,
      44643,
      44729,
      44816,
      44886,
      44943,
      45029,
      45112,
      45165,
      45252,
      45341,
      45430,
      45436,
      45437,
      45484,
      45606,
      45709,
      45764,
      45827,
      45954,
      46037,
      46104,
      46167,
      46194,
      46264,
      46346,
      46427,
      46567,
      46655,
      46739,
      46826,
      46914,
      46961,
      47043,
      47128,
      47211,
      47299,
      47385,
      47474,
      47534,
      47599,
      47649,
      47728,
      47815,
      47852,
      47853,
      47904,
      47991,
      48077,
      48161,
      48246,
      48331,
      48418,
      48566,
      48616,
      48705,
      48788,
      48811,
      48812,
      48824,
      48825,
      48883,
      48884,
      48950,
      49014,
      49099,
      49219,
      49272,
      49340,
      49399,
      49433,
      49500,
      49706,
      49803,
      49863,
      49915,
      49916,
      49981,
      50067,
      50111,
      50112,
      50162,
      50229,
      50314,
      50466,
      50605,
      50687,
      50771,
      50819,
      50906,
      51051,
      51140,
      51225,
      51313,
      51380,
      51444,
      51508,
      51618,
      51767,
      51856,
      51926,
      52036,
      52113,
      52251,
      52300,
      52366,
      52445,
      52531,
      52581,
      52582,
      52632,
      52718,
      52804,
      52887,
      52975,
      53058,
      53141,
      53228,
      53350,
      53432,
      53520,
      53562,
      53563,
      53578,
      53579,
      53616,
      53617,
      53704,
      53786,
      53916,
      54004,
      54091,
      54180,
      54267,
      54465,
      54592,
      54593,
      54658,
      54738,
      54805,
      54877,
      54878,
      54922,
      55003,
      55206,
      55274,
      55336,
      55471,
      55554,
      55736,
      55824,
      55895,
      55972,
      56057,
      56127,
      56208,
      56296,
      56361,
      56368,
      56369,
      56429,
      56511,
      56600,
      56740,
      56821,
      56909,
      56990,
      57078,
      57125,
      57166,
      57242,
      57253,
      57254,
      57274,
      57275,
      57321,
      57322,
      57389,
      57456,
      57540,
      57623,
      57710,
      57796,
      57814,
      57815,
      57868,
      57953,
      58041,
      58103,
      58177,
      58255,
      58341,
      58429,
      58497,
      58602,
      58691,
      58754,
      58841,
      58927,
      59057,
      59144,
      59258,
      59340,
      59429,
      59509,
      59593,
      59676,
      59765,
      59844,
      59922,
      60035,
      60036,
      60139,
      60222,
      60293,
      60372,
      60492,
      60570,
      60610,
      60685,
      60754,
      60802,
      60878,
      60957,
      61043,
      61126,
      61186,
      61253,
      61340,
      61427,
      61464,
      61531,
      61613,
      61700,
      61771,
      61852,
      61937,
      62026,
      62115,
      62195,
      62242,
      62243,
      62338,
      62420,
      62507,
      62592,
      62678,
      62765,
      62852,
      62918,
      62976,
      62977,
      63039,
      63127,
      63207,
      63296,
      63376,
      63507,
      63573,
      63599,
      63603,
      63674,
      63800,
      63884,
      63972,
      64059,
      64184,
      64199,
      64200,
      64251,
      64321,
      64404,
      64487,
      64551,
      64622,
      64623,
      64645,
      64646,
      64692,
      64693,
      64756,
      64809,
      64889,
      64998,
      65087,
      65174,
      65255,
      65343,
      65430,
      65496,
      65548,
      65633,
      65686,
      65771,
      65857,
      65946,
      66033,
      66102,
      66103,
      66154,
      66236,
      66323,
      66410,
      66495,
      66580,
      66728,
      66808,
      66922,
      66987,
      67073,
      67158,
      67244,
      67333,
      67421,
      67501,
      67553,
      67621,
      67705,
      67769,
      67849,
      67935,
      68019,
      68105,
      68193,
      68274,
      68288,
      68289,
      68340,
      68427,
      68516,
      68603,
      68691,
      68833,
      68919,
      68965,
      69044,
      69083,
      69171,
      69255,
      69341,
      69422,
      69509,
      69595,
      69681,
      69746,
      69798,
      69887,
      69965,
      69975,
      69976,
      69998,
      69999,
      70062,
      70148,
      70236,
      70319,
      70390,
      70448,
      70449,
      70563,
      70648,
      70732,
      70798,
      70865,
      71013,
      71098,
      71160,
      71161,
      71224,
      71310,
      71399,
      71487,
      71551,
      71615,
      71695,
      71779,
      71868,
      71921,
      71991,
      72071,
      72135,
      72224,
      72304,
      72379,
      72465,
      72547,
      72631,
      72682,
      72767,
      72854,
      72943,
      73026,
      73035,
      73036,
      73088,
      73219,
      73302,
      73387,
      73474,
      73624,
      73814,
      73903,
      73973,
      74055,
      74141,
      74201,
      74202,
      74226,
      74227,
      74295,
      74365,
      74366,
      74415,
      74416,
      74420,
      74424,
      74549,
      74636,
      74738,
      74797,
      74886,
      74973,
      75058,
      75142,
      75195,
      75282,
      75362,
      75445,
      75503,
      75504,
      75547,
      75548,
      75598,
      75682,
      75766,
      75853,
      75934,
      76023,
      76104,
      76191,
      76279,
      76329,
      76410,
      76475,
      76562,
      76647,
      76734,
      76820,
      76888,
      76977,
      77026,
      77113,
      77200,
      77289,
      77372,
      77455,
      77539,
      77622,
      77706,
      77749,
      77800,
      77801,
      77854,
      77942,
      78026,
      78109,
      78171,
      78259,
      78347,
      78433,
      78522,
      78569,
      78655,
      78740,
      78824,
      78909,
      78996,
      79081,
      79162,
      79249,
      79274,
      79342,
      79428,
      79559,
      79638,
      79683,
      79738,
      79817,
      79903,
      79991,
      80043,
      80070,
      80071,
      80124,
      80195,
      80274,
      80363,
      80447,
      80529,
      80618,
      80707,
      80789,
      80837,
      80937,
      81016,
      81080,
      81169,
      81315,
      81337,
      81398,
      81465,
      81590,
      81676,
      81739,
      81818,
      81906,
      81993,
      82038,
      82039,
      82090,
      82172,
      82255,
      82337,
      82425,
      82484,
      82544,
      82612,
      82701,
      82780,
      82830,
      82917,
      83004,
      83030,
      83031,
      83054,
      83055,
      83110,
      83119,
      83120,
      83179,
      83266,
      83355,
      83401,
      83467,
      83572,
      83656,
      83740,
      83825,
      83880,
      83881,
      83948,
      84018,
      84096,
      84185,
      84227,
      84372,
      84454,
      84534,
      84586,
      84670,
      84757,
      84841,
      84927,
      85014,
      85102,
      85190,
      85278,
      85327,
      85408,
      85455,
      85542,
      85629,
      85711,
      85755,
      85759,
      85883,
      86011,
      86062,
      86198,
      86281,
      86363,
      86364,
      86415,
      86496,
      86575,
      86658,
      86742,
      86824,
      86911,
      87000,
      87123,
      87248,
      87329,
      87416,
      87497,
      87585,
      87653,
      87735,
      87840,
      88017,
      88100,
      88185,
      88267,
      88414,
      88503,
      88547,
      88632,
      88717,
      88783,
      88827,
      88828,
      88881,
      89004,
      89082,
      89170,
      89234,
      89318,
      89402,
      89491,
      89540,
      89620,
      89705,
      89790,
      89877,
      89961,
      89998,
      89999,
      90018,
      90019,
      90089,
      90148,
      90149,
      90200,
      90262,
      90345,
      90431,
      90517,
      90599,
      90646,
      90647,
      90697,
      90783,
      90871,
      90957,
      91046,
      91135,
      91202,
      91259,
      91387,
      91453,
      91541,
      91626,
      91714,
      91799,
      91884,
      91951,
      92036,
      92169,
      92235,
      92300,
      92385,
      92495,
      92496,
      92540,
      92622,
      92709,
      92797,
      92883,
      92924,
      92925,
      92946,
      92947,
      93008,
      93021,
      93022,
      93107,
      93155,
      93241,
      93326,
      93413,
      93477,
      93559,
      93629,
      93692,
      93771,
      93822,
      93910,
      93977,
      94044,
      94213,
      94270,
      94312,
      94432,
      94497,
      94576,
      94625,
      94690,
      94753,
      94819,
      94908,
      94938,
      94939,
      94991,
      95079,
      95166,
      95250,
      95337,
      95425,
      95510,
      95591,
      95719,
      95808,
      95893,
      95962,
      96021,
      96166,
      96243,
      96328,
      96451,
      96538,
      96625,
      96711,
      96797,
      96885,
      96972,
      97056,
      97101,
      97182,
      97270,
      97332,
      97387,
      97418,
      97419,
      97466,
      97552,
      97641,
      97730,
      97818,
      97903,
      97985,
      97997,
      97998,
      98021,
      98022,
      98095,
      98096,
      98184,
      98245,
      98324,
      98384,
      98471,
      98553,
      98638,
      98714,
      98871,
      98912,
      98975,
      99064,
      99147,
      99213,
      99345,
      99346,
      99393,
      99482,
      99548,
      99611,
      99685,
      99773,
      99855,
      99941,
      100030,
      100076,
      100163,
      100250,
      100338,
      100426,
      100513,
      100596,
      100681,
      100816,
      100903,
      100989,
      101073,
      101161,
      101246,
      101328,
      101343,
      101344,
      101408,
      101495,
      101583,
      101671,
      101759,
      101846,
      101932,
      102066,
      102115,
      102200,
      102286,
      102375,
      102461,
      102548,
      102594,
      102595,
      102620,
      102621,
      102683,
      102730,
      102731,
      102781,
      102860,
      102947,
      103036,
      103120,
      103206,
      103292,
      103379,
      103432,
      103519,
      103555,
      103556,
      103606,
      103670,
      103757,
      103842,
      103929,
      104017,
      104105,
      104185,
      104274,
      104327,
      104415,
      104500,
      104589,
      104677,
      104759,
      104848,
      104933,
      104984,
      105069,
      105084,
      105085,
      105107,
      105108,
      105176,
      105247,
      105248,
      105333,
      105418,
      105505,
      105591,
      105641,
      105729,
      105762,
      105763,
      105814,
      105852,
      105856,
      105986,
      106073,
      106219,
      106298,
      106363,
      106444,
      106581,
      106773,
      106861,
      106924,
      107007,
      107085,
      107165,
      107215,
      107300,
      107386,
      107452,
      107522,
      107597,
      107686,
      107773,
      107839,
      107919,
      108019,
      108020,
      108073,
      108138,
      108204,
      108290,
      108378,
      108458,
      108543,
      108608,
      108690,
      108775,
      108826,
      108915,
      109057,
      109146,
      109233,
      109322,
      109411,
      109545,
      109634,
      109722,
      109807,
      109893,
      109953,
      109954,
      109974,
      109975,
      110043,
      110113,
      110114,
      110163,
      110164,
      110214,
      110302,
      110368,
      110452,
      110537,
      110624,
      110711,
      110798,
      110884,
      110936,
      111021,
      111107,
      111193,
      111282,
      111344,
      111421,
      111507,
      111592,
      111726,
      111811,
      111899,
      111967,
      112044,
      112130,
      112212,
      112292,
      112379,
      112429,
      112510,
      112577,
      112578,
      112630,
      112713,
      112853,
      112937,
      113025,
      113112,
      113197,
      113261,
      113390,
      113476,
      113564,
      113650,
      113739,
      113766,
      113767,
      113787,
      113788,
      113859,
      113867,
      113868,
      113954,
      114006,
      114090,
      114176,
      114264,
      114346,
      114433,
      114521,
      114605,
      114668,
      114711,
      114775,
      114833,
      114854,
      114855,
      114918,
      114986,
      115062,
      115143,
      115211,
      115288,
      115394,
      115474,
      115543,
      115602,
      115614,
      115615,
      115681,
      115745,
      115832,
      115908,
      115974,
      116037,
      116113,
      116182,
      116262,
      116327,
      116439,
      116514,
      116596,
      116662,
      116747,
      116829,
      116892,
      116935,
      116936,
      116977,
      117065,
      117146,
      117231,
      117292,
      117381,
      117466,
      117549,
      117613,
      117614,
      117637,
      117638,
      117724,
      117725,
      117794,
      117872,
      117942,
      118001,
      118059,
      118142,
      118227,
      118293,
      118342,
      118343,
      118405,
      118523,
      118622,
      118680,
      118765,
      118854,
      118891,
      118892,
      118945,
      119088,
      119171,
      119252,
      119320,
      119406,
      119487,
      119573,
      119644,
      119666,
      119785,
      119866,
      119930,
      120019,
      120104,
      120193,
      120280,
      120412,
      120500,
      120565,
      120647,
      120767,
      120849,
      120929,
      121016,
      121092,
      121093,
      121146,
      121226,
      121310,
      121395,
      121476,
      121558,
      121641,
      121707,
      121796,
      121861,
      121865,
      121866,
      121924,
      122011,
      122097,
      122179,
      122180,
      122194,
      122195,
      122258,
      122278,
      122279,
      122363,
      122489,
      122552,
      122628,
      122769,
      122855,
      122943,
      123012,
      123094,
      123181,
      123195,
      123196,
      123244,
      123376,
      123433,
      123521,
      123610,
      123693,
      123775,
      123950,
      123989,
      124039,
      124153,
      124251,
      124309,
      124368,
      124422,
      124469,
      124527,
      124585,
      124687,
      124774,
      124863,
      124926,
      125012,
      125093,
      125179,
      125237,
      125296,
      125385,
      125431,
      125517,
      125586,
      125645,
      125646,
      125681,
      125762,
      125890,
      126097,
      126153,
      126240,
      126306,
      126342,
      126410,
      126432,
      126433,
      126497,
      126556,
      126622,
      126687,
      126774,
      126834,
      126902,
      127022,
      127076,
      127207,
      127293,
      127371,
      127460,
      127548,
      127635,
      127723,
      127811,
      127949,
      128076,
      128081,
      128082,
      128131,
      128219,
      128305,
      128391,
      128477,
      128559,
      128647,
      128733,
      128821,
      128870,
      128953,
      129040,
      129127,
      129193,
      129236,
      129237,
      129249,
      129250,
      129313,
      129375,
      129400,
      129401,
      129483,
      129532,
      129621,
      129744,
      129804,
      129873,
      129934,
      130057,
      130118,
      130200,
      130248,
      130329,
      130414,
      130493,
      130494,
      130544,
      130629,
      130718,
      130765,
      130848,
      130900,
      130985,
      131073,
      131162,
      131243,
      131269,
      131336,
      131462,
      131521,
      131588,
      131649,
      131674,
      131678,
      131793,
      131875,
      131961,
      132013,
      132101,
      132188,
      132272,
      132358,
      132447,
      132533,
      132616,
      132704,
      132899,
      132980,
      133011,
      133012,
      133059,
      133147,
      133232,
      133361,
      133424,
      133481,
      133552,
      133675,
      133734,
      133790,
      133791,
      133833,
      133962,
      134048,
      134107,
      134173,
      134319,
      134383,
      134468,
      134555,
      134606,
      134688,
      134894,
      134976,
      135063,
      135144,
      135145,
      135198,
      135265,
      135321,
      135392,
      135490,
      135537,
      135622,
      135704,
      135763,
      135886,
      135935,
      136014,
      136084,
      136221,
      136309,
      136389,
      136449,
      136535,
      136619,
      136620,
      136631,
      136632,
      136701,
      136764,
      136846,
      136877,
      136878,
      136960,
      137047,
      137123,
      137124,
      137176,
      137259,
      137341,
      137426,
      137515,
      137595,
      137683,
      137769,
      137845,
      137895,
      137961,
      138047,
      138130,
      138211,
      138358,
      138446,
      138531,
      138580,
      138668,
      138757,
      138845,
      138929,
      139016,
      139099,
      139187,
      139210,
      139211,
      139281,
      139328,
      139388,
      139431,
      139489,
      139552,
      139611,
      139723,
      139782,
      139913,
      139994,
      140038,
      140124,
      140213,
      140293,
      140376,
      140444,
      140514,
      140578,
      140619,
      140711,
      140740,
      140741,
      140807,
      140864,
      140932,
      141076,
      141160,
      141249,
      141337,
      141338,
      141384,
      141560,
      141647,
      141735,
      141795,
      141945,
      142013,
      142014,
      142089,
      142129,
      142210,
      142299,
      142388,
      142475,
      142542,
      142625,
      142710,
      142720,
      142721,
      142733,
      142734,
      142800,
      142885,
      142967,
      143007,
      143008,
      143055,
      143056,
      143109,
      143198,
      143285,
      143372,
      143461,
      143549,
      143629,
      143712,
      143801,
      143854,
      143940,
      144021,
      144110,
      144197,
      144344,
      144427,
      144513,
      144566,
      144655,
      144742,
      144830,
      144872,
      144873,
      144926,
      145013,
      145098,
      145186,
      145274,
      145362,
      145445,
      145533,
      145621,
      145672,
      145751,
      145839,
      145928,
      146013,
      146165,
      146252,
      146341,
      146390,
      146471,
      146534,
      146535,
      146585,
      146669,
      146755,
      146842,
      146909,
      146995,
      147082,
      147168,
      147251,
      147302,
      147391,
      147480,
      147565,
      147649,
      147733,
      147795,
      147862,
      147951,
      148037,
      148090,
      148154,
      148200,
      148201,
      148249,
      148331,
      148413,
      148497,
      148576,
      148663,
      148748,
      148836,
      148860,
      148861,
      148911,
      149000,
      149087,
      149130,
      149207,
      149294,
      149409,
      149419
    ],
    "normalization": {
      "lineEndings": "LF",
      "trailingWhitespace": "trimmed",
      "sourceCleanup": "script-aware-artifact-filter"
    },
    "encoding": "utf-8",
    "offsetUnit": "utf16-code-unit"
  },
  "stats": {
    "segmentCount": 175,
    "tokenCount": 22710,
    "uniqueTokenCount": 5303,
    "sentenceCount": 1306,
    "witnessCount": 1
  },
  "segments": [
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:1",
      "anchor": "b6f1884254e72bb9cf6f",
      "order": 1,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 1,
      "charStart": 0,
      "charEnd": 47,
      "tokenCount": 6,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 47,
      "lineStart": 1,
      "lineEnd": 1,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:1"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:2",
      "anchor": "04f98d0f2ab752f2b459",
      "order": 2,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 2,
      "charStart": 49,
      "charEnd": 1450,
      "tokenCount": 183,
      "sentenceCount": 7,
      "charLength": 1401,
      "lineStart": 3,
      "lineEnd": 21,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:2"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:3",
      "anchor": "5f8c55e86752bd333f9a",
      "order": 3,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 3,
      "charStart": 1452,
      "charEnd": 1464,
      "tokenCount": 2,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 12,
      "lineStart": 23,
      "lineEnd": 23,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:3"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:4",
      "anchor": "5b9a3f40bf9842c029fe",
      "order": 4,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 4,
      "charStart": 1466,
      "charEnd": 1823,
      "tokenCount": 47,
      "sentenceCount": 5,
      "charLength": 357,
      "lineStart": 25,
      "lineEnd": 29,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:4"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:5",
      "anchor": "32172d5a7eee444473dd",
      "order": 5,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 5,
      "charStart": 1825,
      "charEnd": 3181,
      "tokenCount": 183,
      "sentenceCount": 7,
      "charLength": 1356,
      "lineStart": 31,
      "lineEnd": 48,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:5"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:6",
      "anchor": "663d117a5bff3d6f6f77",
      "order": 6,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 6,
      "charStart": 3183,
      "charEnd": 4914,
      "tokenCount": 254,
      "sentenceCount": 10,
      "charLength": 1731,
      "lineStart": 50,
      "lineEnd": 70,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:6"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:7",
      "anchor": "fdebd2509b8adf092797",
      "order": 7,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 7,
      "charStart": 4916,
      "charEnd": 6093,
      "tokenCount": 158,
      "sentenceCount": 5,
      "charLength": 1177,
      "lineStart": 72,
      "lineEnd": 87,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:7"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:8",
      "anchor": "9f8c3723e70b9cd09d9f",
      "order": 8,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 8,
      "charStart": 6095,
      "charEnd": 6104,
      "tokenCount": 2,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 9,
      "lineStart": 89,
      "lineEnd": 89,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:8"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:9",
      "anchor": "fb6db3b1078eeb7b1e2b",
      "order": 9,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 9,
      "charStart": 6106,
      "charEnd": 6749,
      "tokenCount": 89,
      "sentenceCount": 3,
      "charLength": 643,
      "lineStart": 91,
      "lineEnd": 99,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:9"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:10",
      "anchor": "e00ec6856e841986d309",
      "order": 10,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 10,
      "charStart": 6751,
      "charEnd": 8609,
      "tokenCount": 291,
      "sentenceCount": 13,
      "charLength": 1858,
      "lineStart": 101,
      "lineEnd": 124,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:10"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:11",
      "anchor": "2b11e49227dda49308a0",
      "order": 11,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 11,
      "charStart": 8611,
      "charEnd": 10594,
      "tokenCount": 299,
      "sentenceCount": 11,
      "charLength": 1983,
      "lineStart": 126,
      "lineEnd": 149,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:11"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:12",
      "anchor": "0ceec32d48ab81b19429",
      "order": 12,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 12,
      "charStart": 10596,
      "charEnd": 10606,
      "tokenCount": 2,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 10,
      "lineStart": 151,
      "lineEnd": 151,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:12"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:13",
      "anchor": "21aab2faab9b2e223389",
      "order": 13,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 13,
      "charStart": 10608,
      "charEnd": 10690,
      "tokenCount": 12,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 82,
      "lineStart": 153,
      "lineEnd": 154,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:13"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:14",
      "anchor": "5617efbc1a6080b0c818",
      "order": 14,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 14,
      "charStart": 10692,
      "charEnd": 10784,
      "tokenCount": 13,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 92,
      "lineStart": 156,
      "lineEnd": 157,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:14"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:15",
      "anchor": "2fa141bce852dadf4d3d",
      "order": 15,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 15,
      "charStart": 10786,
      "charEnd": 13080,
      "tokenCount": 344,
      "sentenceCount": 22,
      "charLength": 2294,
      "lineStart": 159,
      "lineEnd": 188,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:15"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:16",
      "anchor": "a2674bc964e4c5018a0c",
      "order": 16,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 16,
      "charStart": 13082,
      "charEnd": 14082,
      "tokenCount": 150,
      "sentenceCount": 8,
      "charLength": 1000,
      "lineStart": 190,
      "lineEnd": 203,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:16"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:17",
      "anchor": "4181b70337f9939d8624",
      "order": 17,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 17,
      "charStart": 14084,
      "charEnd": 14093,
      "tokenCount": 2,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 9,
      "lineStart": 205,
      "lineEnd": 205,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:17"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:18",
      "anchor": "8524ce12c847ef82cce7",
      "order": 18,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 18,
      "charStart": 14095,
      "charEnd": 14245,
      "tokenCount": 21,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 150,
      "lineStart": 207,
      "lineEnd": 209,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:18"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:19",
      "anchor": "95ee2170454f769ffda9",
      "order": 19,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 19,
      "charStart": 14247,
      "charEnd": 15392,
      "tokenCount": 184,
      "sentenceCount": 11,
      "charLength": 1145,
      "lineStart": 211,
      "lineEnd": 224,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:19"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:20",
      "anchor": "408bd6776dbcdca26564",
      "order": 20,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 20,
      "charStart": 15394,
      "charEnd": 17711,
      "tokenCount": 368,
      "sentenceCount": 19,
      "charLength": 2317,
      "lineStart": 226,
      "lineEnd": 255,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:20"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:21",
      "anchor": "52b18e06a2706145a143",
      "order": 21,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 21,
      "charStart": 17713,
      "charEnd": 18795,
      "tokenCount": 149,
      "sentenceCount": 6,
      "charLength": 1082,
      "lineStart": 257,
      "lineEnd": 270,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:21"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:22",
      "anchor": "d5a9494bd2161595e550",
      "order": 22,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 22,
      "charStart": 18797,
      "charEnd": 18805,
      "tokenCount": 2,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 8,
      "lineStart": 272,
      "lineEnd": 272,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:22"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:23",
      "anchor": "bafd24867066dc41f9d4",
      "order": 23,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 23,
      "charStart": 18807,
      "charEnd": 18955,
      "tokenCount": 21,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 148,
      "lineStart": 274,
      "lineEnd": 276,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:23"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:24",
      "anchor": "b4f023f37c009110b91b",
      "order": 24,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 24,
      "charStart": 18957,
      "charEnd": 20173,
      "tokenCount": 188,
      "sentenceCount": 10,
      "charLength": 1216,
      "lineStart": 278,
      "lineEnd": 292,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:24"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:25",
      "anchor": "d48a8c150ed9d8140a00",
      "order": 25,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 25,
      "charStart": 20175,
      "charEnd": 20798,
      "tokenCount": 94,
      "sentenceCount": 5,
      "charLength": 623,
      "lineStart": 294,
      "lineEnd": 301,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:25"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:26",
      "anchor": "7d95f8f8010ed253618a",
      "order": 26,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 26,
      "charStart": 20800,
      "charEnd": 20809,
      "tokenCount": 2,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 9,
      "lineStart": 303,
      "lineEnd": 303,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:26"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:27",
      "anchor": "f5e3a3f201ed9af88f3e",
      "order": 27,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 27,
      "charStart": 20811,
      "charEnd": 20965,
      "tokenCount": 22,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 154,
      "lineStart": 305,
      "lineEnd": 306,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:27"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:28",
      "anchor": "a5f8742e74e1094b0a1f",
      "order": 28,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 28,
      "charStart": 20967,
      "charEnd": 22702,
      "tokenCount": 259,
      "sentenceCount": 17,
      "charLength": 1735,
      "lineStart": 308,
      "lineEnd": 330,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:28"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:29",
      "anchor": "77f17b04e524604f8675",
      "order": 29,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 29,
      "charStart": 22704,
      "charEnd": 24687,
      "tokenCount": 308,
      "sentenceCount": 16,
      "charLength": 1983,
      "lineStart": 332,
      "lineEnd": 354,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:29"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:30",
      "anchor": "54cf9828874010bdd83e",
      "order": 30,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 30,
      "charStart": 24689,
      "charEnd": 24978,
      "tokenCount": 46,
      "sentenceCount": 4,
      "charLength": 289,
      "lineStart": 356,
      "lineEnd": 360,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:30"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:31",
      "anchor": "56c91cacb0c403772296",
      "order": 31,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 31,
      "charStart": 24980,
      "charEnd": 24990,
      "tokenCount": 2,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 10,
      "lineStart": 362,
      "lineEnd": 362,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:31"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:32",
      "anchor": "01ca707748b3fa472866",
      "order": 32,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 32,
      "charStart": 24992,
      "charEnd": 25091,
      "tokenCount": 14,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 99,
      "lineStart": 364,
      "lineEnd": 365,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:32"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:33",
      "anchor": "7c20c04943ae21494def",
      "order": 33,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 33,
      "charStart": 25093,
      "charEnd": 26543,
      "tokenCount": 233,
      "sentenceCount": 12,
      "charLength": 1450,
      "lineStart": 367,
      "lineEnd": 386,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:33"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:34",
      "anchor": "ed4b894b4d138344492c",
      "order": 34,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 34,
      "charStart": 26545,
      "charEnd": 27049,
      "tokenCount": 72,
      "sentenceCount": 5,
      "charLength": 504,
      "lineStart": 388,
      "lineEnd": 395,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:34"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:35",
      "anchor": "415c8cc082babbedfe37",
      "order": 35,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 35,
      "charStart": 27051,
      "charEnd": 27062,
      "tokenCount": 2,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 11,
      "lineStart": 397,
      "lineEnd": 397,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:35"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:36",
      "anchor": "02be7a1c35c0642acf75",
      "order": 36,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 36,
      "charStart": 27064,
      "charEnd": 27261,
      "tokenCount": 28,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 197,
      "lineStart": 399,
      "lineEnd": 402,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:36"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:37",
      "anchor": "e7e3830c30bdd8320696",
      "order": 37,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 37,
      "charStart": 27263,
      "charEnd": 28822,
      "tokenCount": 210,
      "sentenceCount": 11,
      "charLength": 1559,
      "lineStart": 404,
      "lineEnd": 421,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:37"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:38",
      "anchor": "a1356ac83dbb7941e567",
      "order": 38,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 38,
      "charStart": 28824,
      "charEnd": 31190,
      "tokenCount": 340,
      "sentenceCount": 18,
      "charLength": 2366,
      "lineStart": 423,
      "lineEnd": 452,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:38"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:39",
      "anchor": "ffc753db118ddca2fe12",
      "order": 39,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 39,
      "charStart": 31192,
      "charEnd": 32145,
      "tokenCount": 132,
      "sentenceCount": 8,
      "charLength": 953,
      "lineStart": 454,
      "lineEnd": 465,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:39"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:40",
      "anchor": "71147382e570bef6f4a6",
      "order": 40,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 40,
      "charStart": 32147,
      "charEnd": 32156,
      "tokenCount": 2,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 9,
      "lineStart": 467,
      "lineEnd": 467,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:40"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:41",
      "anchor": "a15529eff904e7c23876",
      "order": 41,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 41,
      "charStart": 32158,
      "charEnd": 32343,
      "tokenCount": 28,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 185,
      "lineStart": 469,
      "lineEnd": 471,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:41"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:42",
      "anchor": "1fecd98ccb64050ff612",
      "order": 42,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 42,
      "charStart": 32345,
      "charEnd": 33678,
      "tokenCount": 201,
      "sentenceCount": 17,
      "charLength": 1333,
      "lineStart": 473,
      "lineEnd": 490,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:42"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:43",
      "anchor": "b7d9957fde3c3b8940b5",
      "order": 43,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 43,
      "charStart": 33680,
      "charEnd": 35809,
      "tokenCount": 318,
      "sentenceCount": 29,
      "charLength": 2129,
      "lineStart": 492,
      "lineEnd": 517,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:43"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:44",
      "anchor": "cee04f5255357e6751ba",
      "order": 44,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 44,
      "charStart": 35811,
      "charEnd": 35819,
      "tokenCount": 2,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 8,
      "lineStart": 519,
      "lineEnd": 519,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:44"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:45",
      "anchor": "ebb7d9997652f227d317",
      "order": 45,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 45,
      "charStart": 35821,
      "charEnd": 35950,
      "tokenCount": 17,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 129,
      "lineStart": 521,
      "lineEnd": 522,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:45"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:46",
      "anchor": "56aa93bc6b1ab17f9201",
      "order": 46,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 46,
      "charStart": 35952,
      "charEnd": 36147,
      "tokenCount": 29,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 195,
      "lineStart": 524,
      "lineEnd": 526,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:46"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:47",
      "anchor": "61b2412ba584a8ef4911",
      "order": 47,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 47,
      "charStart": 36149,
      "charEnd": 38441,
      "tokenCount": 346,
      "sentenceCount": 28,
      "charLength": 2292,
      "lineStart": 528,
      "lineEnd": 555,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:47"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:48",
      "anchor": "2ddf6d96f67de747abb7",
      "order": 48,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 48,
      "charStart": 38443,
      "charEnd": 39624,
      "tokenCount": 173,
      "sentenceCount": 10,
      "charLength": 1181,
      "lineStart": 557,
      "lineEnd": 571,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:48"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:49",
      "anchor": "44d47beeaa76044be26f",
      "order": 49,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 49,
      "charStart": 39626,
      "charEnd": 39635,
      "tokenCount": 2,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 9,
      "lineStart": 573,
      "lineEnd": 573,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:49"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:50",
      "anchor": "90cb5678feac57ace93a",
      "order": 50,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 50,
      "charStart": 39637,
      "charEnd": 39730,
      "tokenCount": 16,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 93,
      "lineStart": 575,
      "lineEnd": 576,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:50"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:51",
      "anchor": "a9b169d88fc2fa6be7c8",
      "order": 51,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 51,
      "charStart": 39732,
      "charEnd": 40556,
      "tokenCount": 119,
      "sentenceCount": 2,
      "charLength": 824,
      "lineStart": 578,
      "lineEnd": 588,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:51"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:52",
      "anchor": "60226f417bd5decf8d3a",
      "order": 52,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 52,
      "charStart": 40558,
      "charEnd": 43052,
      "tokenCount": 378,
      "sentenceCount": 20,
      "charLength": 2494,
      "lineStart": 590,
      "lineEnd": 620,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:52"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:53",
      "anchor": "ffb4b4b08b2009f5af51",
      "order": 53,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 53,
      "charStart": 43054,
      "charEnd": 44562,
      "tokenCount": 230,
      "sentenceCount": 26,
      "charLength": 1508,
      "lineStart": 622,
      "lineEnd": 635,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:53"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:54",
      "anchor": "dcc4aedf30eca4c427b2",
      "order": 54,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 54,
      "charStart": 44564,
      "charEnd": 44574,
      "tokenCount": 2,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 10,
      "lineStart": 637,
      "lineEnd": 637,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:54"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:55",
      "anchor": "5b407f7ddcb6745e96b4",
      "order": 55,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 55,
      "charStart": 44576,
      "charEnd": 44641,
      "tokenCount": 8,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 65,
      "lineStart": 639,
      "lineEnd": 640,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:55"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:56",
      "anchor": "1a16816152df155fc456",
      "order": 56,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 56,
      "charStart": 44643,
      "charEnd": 45435,
      "tokenCount": 130,
      "sentenceCount": 5,
      "charLength": 792,
      "lineStart": 642,
      "lineEnd": 652,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:56"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:57",
      "anchor": "ae2bd20165d9b5c7dc57",
      "order": 57,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 57,
      "charStart": 45437,
      "charEnd": 47851,
      "tokenCount": 369,
      "sentenceCount": 27,
      "charLength": 2414,
      "lineStart": 654,
      "lineEnd": 684,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:57"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:58",
      "anchor": "c47326acf0a42f4cb4c2",
      "order": 58,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 58,
      "charStart": 47853,
      "charEnd": 48810,
      "tokenCount": 147,
      "sentenceCount": 8,
      "charLength": 957,
      "lineStart": 686,
      "lineEnd": 697,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:58"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:59",
      "anchor": "a20e04d5391c948275ed",
      "order": 59,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 59,
      "charStart": 48812,
      "charEnd": 48823,
      "tokenCount": 2,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 11,
      "lineStart": 699,
      "lineEnd": 699,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:59"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:60",
      "anchor": "e66506b597ee4272dbf1",
      "order": 60,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 60,
      "charStart": 48825,
      "charEnd": 48882,
      "tokenCount": 8,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 57,
      "lineStart": 701,
      "lineEnd": 701,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:60"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:61",
      "anchor": "fee9ee84c238d01ed607",
      "order": 61,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 61,
      "charStart": 48884,
      "charEnd": 49914,
      "tokenCount": 161,
      "sentenceCount": 16,
      "charLength": 1030,
      "lineStart": 703,
      "lineEnd": 715,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:61"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:62",
      "anchor": "15c6a43354607073370c",
      "order": 62,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 62,
      "charStart": 49916,
      "charEnd": 50110,
      "tokenCount": 27,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 194,
      "lineStart": 717,
      "lineEnd": 719,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:62"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:63",
      "anchor": "7844fd656d78978ca97f",
      "order": 63,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 63,
      "charStart": 50112,
      "charEnd": 52580,
      "tokenCount": 379,
      "sentenceCount": 20,
      "charLength": 2468,
      "lineStart": 721,
      "lineEnd": 748,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:63"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:64",
      "anchor": "4fbb8a3d46633aa15ca3",
      "order": 64,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 64,
      "charStart": 52582,
      "charEnd": 53561,
      "tokenCount": 168,
      "sentenceCount": 8,
      "charLength": 979,
      "lineStart": 750,
      "lineEnd": 761,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:64"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:65",
      "anchor": "895fdde364d1ce2f1316",
      "order": 65,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 65,
      "charStart": 53563,
      "charEnd": 53577,
      "tokenCount": 2,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 14,
      "lineStart": 763,
      "lineEnd": 763,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:65"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:66",
      "anchor": "ed6b856a0e4b8716112b",
      "order": 66,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 66,
      "charStart": 53579,
      "charEnd": 53615,
      "tokenCount": 4,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 36,
      "lineStart": 765,
      "lineEnd": 765,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:66"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:67",
      "anchor": "03614a7b5440d9df7d34",
      "order": 67,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 67,
      "charStart": 53617,
      "charEnd": 54591,
      "tokenCount": 153,
      "sentenceCount": 9,
      "charLength": 974,
      "lineStart": 767,
      "lineEnd": 775,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:67"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:68",
      "anchor": "67883a50e8563cdccb54",
      "order": 68,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 68,
      "charStart": 54593,
      "charEnd": 54876,
      "tokenCount": 44,
      "sentenceCount": 3,
      "charLength": 283,
      "lineStart": 777,
      "lineEnd": 780,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:68"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:69",
      "anchor": "7cedcbab5f3147be43a3",
      "order": 69,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 69,
      "charStart": 54878,
      "charEnd": 56367,
      "tokenCount": 229,
      "sentenceCount": 16,
      "charLength": 1489,
      "lineStart": 782,
      "lineEnd": 798,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:69"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:70",
      "anchor": "d8a6a54b0a526a1b7a91",
      "order": 70,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 70,
      "charStart": 56369,
      "charEnd": 57252,
      "tokenCount": 152,
      "sentenceCount": 12,
      "charLength": 883,
      "lineStart": 800,
      "lineEnd": 811,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:70"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:71",
      "anchor": "7d4b8d22620e572a078e",
      "order": 71,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 71,
      "charStart": 57254,
      "charEnd": 57273,
      "tokenCount": 4,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 19,
      "lineStart": 813,
      "lineEnd": 813,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:71"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:72",
      "anchor": "3aa3e0b555a45093c217",
      "order": 72,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 72,
      "charStart": 57275,
      "charEnd": 57320,
      "tokenCount": 6,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 45,
      "lineStart": 815,
      "lineEnd": 815,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:72"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:73",
      "anchor": "074a50c7bb5184b6b19b",
      "order": 73,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 73,
      "charStart": 57322,
      "charEnd": 57813,
      "tokenCount": 77,
      "sentenceCount": 4,
      "charLength": 491,
      "lineStart": 817,
      "lineEnd": 823,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:73"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:74",
      "anchor": "cecb3635e8ce8bffd968",
      "order": 74,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 74,
      "charStart": 57815,
      "charEnd": 60034,
      "tokenCount": 354,
      "sentenceCount": 17,
      "charLength": 2219,
      "lineStart": 825,
      "lineEnd": 850,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:74"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:75",
      "anchor": "72a4159abc0413fbfc24",
      "order": 75,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 75,
      "charStart": 60036,
      "charEnd": 62241,
      "tokenCount": 346,
      "sentenceCount": 27,
      "charLength": 2205,
      "lineStart": 852,
      "lineEnd": 880,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:75"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:76",
      "anchor": "3c7fa64d514a04071ab0",
      "order": 76,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 76,
      "charStart": 62243,
      "charEnd": 62975,
      "tokenCount": 122,
      "sentenceCount": 9,
      "charLength": 732,
      "lineStart": 882,
      "lineEnd": 890,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:76"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:77",
      "anchor": "8fb230e36fd422a172c7",
      "order": 77,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 77,
      "charStart": 62977,
      "charEnd": 64198,
      "tokenCount": 196,
      "sentenceCount": 11,
      "charLength": 1221,
      "lineStart": 892,
      "lineEnd": 907,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:77"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:78",
      "anchor": "ee48e8a3ea4d9fb0e9d9",
      "order": 78,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 78,
      "charStart": 64200,
      "charEnd": 64621,
      "tokenCount": 69,
      "sentenceCount": 7,
      "charLength": 421,
      "lineStart": 909,
      "lineEnd": 914,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:78"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:79",
      "anchor": "44547c23a3ade9b0cf06",
      "order": 79,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 79,
      "charStart": 64623,
      "charEnd": 64644,
      "tokenCount": 4,
      "sentenceCount": 2,
      "charLength": 21,
      "lineStart": 916,
      "lineEnd": 916,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:79"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:80",
      "anchor": "19b980283058ef1b9416",
      "order": 80,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 80,
      "charStart": 64646,
      "charEnd": 64691,
      "tokenCount": 6,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 45,
      "lineStart": 918,
      "lineEnd": 918,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:80"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:81",
      "anchor": "abc6ccc1ce0af0f196a3",
      "order": 81,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 81,
      "charStart": 64693,
      "charEnd": 66101,
      "tokenCount": 221,
      "sentenceCount": 11,
      "charLength": 1408,
      "lineStart": 920,
      "lineEnd": 937,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:81"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:82",
      "anchor": "875f8bb9a8bda50e8d19",
      "order": 82,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 82,
      "charStart": 66103,
      "charEnd": 68287,
      "tokenCount": 331,
      "sentenceCount": 14,
      "charLength": 2184,
      "lineStart": 939,
      "lineEnd": 965,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:82"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:83",
      "anchor": "883d313bd54da17bf577",
      "order": 83,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 83,
      "charStart": 68289,
      "charEnd": 69974,
      "tokenCount": 248,
      "sentenceCount": 11,
      "charLength": 1685,
      "lineStart": 967,
      "lineEnd": 988,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:83"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:84",
      "anchor": "81d34ac6d25fe4c2ea3a",
      "order": 84,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 84,
      "charStart": 69976,
      "charEnd": 69997,
      "tokenCount": 4,
      "sentenceCount": 2,
      "charLength": 21,
      "lineStart": 990,
      "lineEnd": 990,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:84"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:85",
      "anchor": "b2f40254cae71d9bf79a",
      "order": 85,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 85,
      "charStart": 69999,
      "charEnd": 70447,
      "tokenCount": 75,
      "sentenceCount": 4,
      "charLength": 448,
      "lineStart": 992,
      "lineEnd": 997,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:85"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:86",
      "anchor": "31faa89196b5eaa1e9a3",
      "order": 86,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 86,
      "charStart": 70449,
      "charEnd": 71159,
      "tokenCount": 112,
      "sentenceCount": 5,
      "charLength": 710,
      "lineStart": 999,
      "lineEnd": 1006,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:86"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:87",
      "anchor": "f3aa4d7cae35584df65f",
      "order": 87,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 87,
      "charStart": 71161,
      "charEnd": 73034,
      "tokenCount": 302,
      "sentenceCount": 12,
      "charLength": 1873,
      "lineStart": 1008,
      "lineEnd": 1032,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:87"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:88",
      "anchor": "85b063ca1e25748f696b",
      "order": 88,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 88,
      "charStart": 73036,
      "charEnd": 74200,
      "tokenCount": 169,
      "sentenceCount": 13,
      "charLength": 1164,
      "lineStart": 1034,
      "lineEnd": 1045,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:88"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:89",
      "anchor": "70c342ffe5452cef1d54",
      "order": 89,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 89,
      "charStart": 74202,
      "charEnd": 74225,
      "tokenCount": 4,
      "sentenceCount": 2,
      "charLength": 23,
      "lineStart": 1047,
      "lineEnd": 1047,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:89"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:90",
      "anchor": "222591235d9a2a2007ba",
      "order": 90,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 90,
      "charStart": 74227,
      "charEnd": 74364,
      "tokenCount": 23,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 137,
      "lineStart": 1049,
      "lineEnd": 1050,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:90"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:91",
      "anchor": "31cc581b22a78c7b36fa",
      "order": 91,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 91,
      "charStart": 74366,
      "charEnd": 74414,
      "tokenCount": 9,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 48,
      "lineStart": 1052,
      "lineEnd": 1052,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:91"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:92",
      "anchor": "865cd8e9c928bddbec34",
      "order": 92,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 92,
      "charStart": 74416,
      "charEnd": 75502,
      "tokenCount": 175,
      "sentenceCount": 16,
      "charLength": 1086,
      "lineStart": 1054,
      "lineEnd": 1068,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:92"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:93",
      "anchor": "18989b2a3acb5c59162b",
      "order": 93,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 93,
      "charStart": 75504,
      "charEnd": 75546,
      "tokenCount": 7,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 42,
      "lineStart": 1070,
      "lineEnd": 1070,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:93"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:94",
      "anchor": "6e73a9c03bdbed976c8f",
      "order": 94,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 94,
      "charStart": 75548,
      "charEnd": 77799,
      "tokenCount": 344,
      "sentenceCount": 13,
      "charLength": 2251,
      "lineStart": 1072,
      "lineEnd": 1100,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:94"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:95",
      "anchor": "83adaf2ad749b95fd806",
      "order": 95,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 95,
      "charStart": 77801,
      "charEnd": 80069,
      "tokenCount": 341,
      "sentenceCount": 14,
      "charLength": 2268,
      "lineStart": 1102,
      "lineEnd": 1131,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:95"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:96",
      "anchor": "8501efab3edaa192182b",
      "order": 96,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 96,
      "charStart": 80071,
      "charEnd": 82037,
      "tokenCount": 317,
      "sentenceCount": 12,
      "charLength": 1966,
      "lineStart": 1133,
      "lineEnd": 1157,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:96"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:97",
      "anchor": "aa02b0b7c807b162e807",
      "order": 97,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 97,
      "charStart": 82039,
      "charEnd": 83029,
      "tokenCount": 155,
      "sentenceCount": 5,
      "charLength": 990,
      "lineStart": 1159,
      "lineEnd": 1172,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:97"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:98",
      "anchor": "f443237aceb3f5355681",
      "order": 98,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 98,
      "charStart": 83031,
      "charEnd": 83053,
      "tokenCount": 4,
      "sentenceCount": 2,
      "charLength": 22,
      "lineStart": 1174,
      "lineEnd": 1174,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:98"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:99",
      "anchor": "1865336f3665b69dc058",
      "order": 99,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 99,
      "charStart": 83055,
      "charEnd": 83118,
      "tokenCount": 9,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 63,
      "lineStart": 1176,
      "lineEnd": 1177,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:99"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:100",
      "anchor": "dd8daf548b241c5530c4",
      "order": 100,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 100,
      "charStart": 83120,
      "charEnd": 83879,
      "tokenCount": 121,
      "sentenceCount": 8,
      "charLength": 759,
      "lineStart": 1179,
      "lineEnd": 1188,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:100"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:101",
      "anchor": "1f2f199bbd5abe703cae",
      "order": 101,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 101,
      "charStart": 83881,
      "charEnd": 86362,
      "tokenCount": 403,
      "sentenceCount": 24,
      "charLength": 2481,
      "lineStart": 1190,
      "lineEnd": 1220,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:101"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:102",
      "anchor": "99894b255af49353e32b",
      "order": 102,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 102,
      "charStart": 86364,
      "charEnd": 88826,
      "tokenCount": 362,
      "sentenceCount": 15,
      "charLength": 2462,
      "lineStart": 1222,
      "lineEnd": 1249,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:102"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:103",
      "anchor": "6fbb6ca5b9ad970cf6b7",
      "order": 103,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 103,
      "charStart": 88828,
      "charEnd": 89997,
      "tokenCount": 168,
      "sentenceCount": 6,
      "charLength": 1169,
      "lineStart": 1251,
      "lineEnd": 1265,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:103"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:104",
      "anchor": "8c74056da5ed6b611d20",
      "order": 104,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 104,
      "charStart": 89999,
      "charEnd": 90017,
      "tokenCount": 4,
      "sentenceCount": 2,
      "charLength": 18,
      "lineStart": 1267,
      "lineEnd": 1267,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:104"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:105",
      "anchor": "1136aaf6a69549cee324",
      "order": 105,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 105,
      "charStart": 90019,
      "charEnd": 90147,
      "tokenCount": 18,
      "sentenceCount": 2,
      "charLength": 128,
      "lineStart": 1269,
      "lineEnd": 1270,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:105"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:106",
      "anchor": "d2bbe152c7f009e90c25",
      "order": 106,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 106,
      "charStart": 90149,
      "charEnd": 90645,
      "tokenCount": 70,
      "sentenceCount": 3,
      "charLength": 496,
      "lineStart": 1272,
      "lineEnd": 1278,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:106"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:107",
      "anchor": "ea0d93d4ce1bde426e38",
      "order": 107,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 107,
      "charStart": 90647,
      "charEnd": 92494,
      "tokenCount": 275,
      "sentenceCount": 15,
      "charLength": 1847,
      "lineStart": 1280,
      "lineEnd": 1301,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:107"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:108",
      "anchor": "20d0e1cbb5af7f3ea6c2",
      "order": 108,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 108,
      "charStart": 92496,
      "charEnd": 92923,
      "tokenCount": 63,
      "sentenceCount": 4,
      "charLength": 427,
      "lineStart": 1303,
      "lineEnd": 1308,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:108"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:109",
      "anchor": "7711a2c7a5aa3135c28e",
      "order": 109,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 109,
      "charStart": 92925,
      "charEnd": 92945,
      "tokenCount": 4,
      "sentenceCount": 2,
      "charLength": 20,
      "lineStart": 1310,
      "lineEnd": 1310,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:109"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:110",
      "anchor": "4e0036b0facd472d3522",
      "order": 110,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 110,
      "charStart": 92947,
      "charEnd": 93020,
      "tokenCount": 9,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 73,
      "lineStart": 1312,
      "lineEnd": 1313,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:110"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:111",
      "anchor": "79720c6dec1a8dc9e7b2",
      "order": 111,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 111,
      "charStart": 93022,
      "charEnd": 94937,
      "tokenCount": 286,
      "sentenceCount": 17,
      "charLength": 1915,
      "lineStart": 1315,
      "lineEnd": 1340,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:111"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:112",
      "anchor": "70d493952c2fc49a2963",
      "order": 112,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 112,
      "charStart": 94939,
      "charEnd": 97417,
      "tokenCount": 382,
      "sentenceCount": 23,
      "charLength": 2478,
      "lineStart": 1342,
      "lineEnd": 1371,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:112"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:113",
      "anchor": "57fe29e4792d516e7225",
      "order": 113,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 113,
      "charStart": 97419,
      "charEnd": 97996,
      "tokenCount": 87,
      "sentenceCount": 4,
      "charLength": 577,
      "lineStart": 1373,
      "lineEnd": 1380,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:113"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:114",
      "anchor": "a290fd9d430c098429bf",
      "order": 114,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 114,
      "charStart": 97998,
      "charEnd": 98020,
      "tokenCount": 4,
      "sentenceCount": 2,
      "charLength": 22,
      "lineStart": 1382,
      "lineEnd": 1382,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:114"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:115",
      "anchor": "7b0168f9d64f22af13d1",
      "order": 115,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 115,
      "charStart": 98022,
      "charEnd": 98094,
      "tokenCount": 9,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 72,
      "lineStart": 1384,
      "lineEnd": 1384,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:115"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:116",
      "anchor": "65e381f41a7830fd0bbe",
      "order": 116,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 116,
      "charStart": 98096,
      "charEnd": 99344,
      "tokenCount": 198,
      "sentenceCount": 11,
      "charLength": 1248,
      "lineStart": 1386,
      "lineEnd": 1400,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:116"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:117",
      "anchor": "197bd0735253395fb7b5",
      "order": 117,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 117,
      "charStart": 99346,
      "charEnd": 101342,
      "tokenCount": 299,
      "sentenceCount": 11,
      "charLength": 1996,
      "lineStart": 1402,
      "lineEnd": 1426,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:117"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:118",
      "anchor": "510acf54c71f44334be7",
      "order": 118,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 118,
      "charStart": 101344,
      "charEnd": 102593,
      "tokenCount": 200,
      "sentenceCount": 5,
      "charLength": 1249,
      "lineStart": 1428,
      "lineEnd": 1442,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:118"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:119",
      "anchor": "67700a681a7e06ca55e0",
      "order": 119,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 119,
      "charStart": 102595,
      "charEnd": 102619,
      "tokenCount": 4,
      "sentenceCount": 2,
      "charLength": 24,
      "lineStart": 1444,
      "lineEnd": 1444,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:119"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:120",
      "anchor": "d33e029fd9221e8cd98c",
      "order": 120,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 120,
      "charStart": 102621,
      "charEnd": 102729,
      "tokenCount": 17,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 108,
      "lineStart": 1446,
      "lineEnd": 1447,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:120"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:121",
      "anchor": "f700c316c714932e6c33",
      "order": 121,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 121,
      "charStart": 102731,
      "charEnd": 103554,
      "tokenCount": 123,
      "sentenceCount": 5,
      "charLength": 823,
      "lineStart": 1449,
      "lineEnd": 1459,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:121"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:122",
      "anchor": "ee4e8b2934ee5746e330",
      "order": 122,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 122,
      "charStart": 103556,
      "charEnd": 105083,
      "tokenCount": 224,
      "sentenceCount": 4,
      "charLength": 1527,
      "lineStart": 1461,
      "lineEnd": 1480,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:122"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:123",
      "anchor": "d226d0f65464c45f5f36",
      "order": 123,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 123,
      "charStart": 105085,
      "charEnd": 105106,
      "tokenCount": 4,
      "sentenceCount": 2,
      "charLength": 21,
      "lineStart": 1482,
      "lineEnd": 1482,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:123"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:124",
      "anchor": "2e9f13be70d4fca51c7b",
      "order": 124,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 124,
      "charStart": 105108,
      "charEnd": 105246,
      "tokenCount": 20,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 138,
      "lineStart": 1484,
      "lineEnd": 1485,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:124"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:125",
      "anchor": "e3dfcac280fa38498102",
      "order": 125,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 125,
      "charStart": 105248,
      "charEnd": 105761,
      "tokenCount": 80,
      "sentenceCount": 3,
      "charLength": 513,
      "lineStart": 1487,
      "lineEnd": 1493,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:125"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:126",
      "anchor": "5325484d80ffbcdcb18b",
      "order": 126,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 126,
      "charStart": 105763,
      "charEnd": 108018,
      "tokenCount": 347,
      "sentenceCount": 11,
      "charLength": 2255,
      "lineStart": 1495,
      "lineEnd": 1521,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:126"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:127",
      "anchor": "055710ec9a2e99316bcd",
      "order": 127,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 127,
      "charStart": 108020,
      "charEnd": 109952,
      "tokenCount": 283,
      "sentenceCount": 5,
      "charLength": 1932,
      "lineStart": 1523,
      "lineEnd": 1545,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:127"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:128",
      "anchor": "12bedba85bfb6e7303af",
      "order": 128,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 128,
      "charStart": 109954,
      "charEnd": 109973,
      "tokenCount": 4,
      "sentenceCount": 2,
      "charLength": 19,
      "lineStart": 1547,
      "lineEnd": 1547,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:128"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:129",
      "anchor": "86dad2867396a455b6cd",
      "order": 129,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 129,
      "charStart": 109975,
      "charEnd": 110112,
      "tokenCount": 20,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 137,
      "lineStart": 1549,
      "lineEnd": 1550,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:129"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:130",
      "anchor": "77bc17537553501f54dc",
      "order": 130,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 130,
      "charStart": 110114,
      "charEnd": 110162,
      "tokenCount": 8,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 48,
      "lineStart": 1552,
      "lineEnd": 1552,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:130"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:131",
      "anchor": "9ed47f61a8edc0237795",
      "order": 131,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 131,
      "charStart": 110164,
      "charEnd": 112576,
      "tokenCount": 373,
      "sentenceCount": 15,
      "charLength": 2412,
      "lineStart": 1554,
      "lineEnd": 1583,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:131"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:132",
      "anchor": "83306b2296898f8c5845",
      "order": 132,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 132,
      "charStart": 112578,
      "charEnd": 113765,
      "tokenCount": 180,
      "sentenceCount": 5,
      "charLength": 1187,
      "lineStart": 1585,
      "lineEnd": 1598,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:132"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:133",
      "anchor": "ecf15277bd175bc06020",
      "order": 133,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 133,
      "charStart": 113767,
      "charEnd": 113786,
      "tokenCount": 4,
      "sentenceCount": 2,
      "charLength": 19,
      "lineStart": 1600,
      "lineEnd": 1600,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:133"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:134",
      "anchor": "ce4e1b47cbdb41efbeec",
      "order": 134,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 134,
      "charStart": 113788,
      "charEnd": 113866,
      "tokenCount": 10,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 78,
      "lineStart": 1602,
      "lineEnd": 1603,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:134"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:135",
      "anchor": "34dc61f7dc6b9a2f3e3d",
      "order": 135,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 135,
      "charStart": 113868,
      "charEnd": 114853,
      "tokenCount": 146,
      "sentenceCount": 7,
      "charLength": 985,
      "lineStart": 1605,
      "lineEnd": 1618,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:135"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:136",
      "anchor": "45d164b37bb8c403e4c0",
      "order": 136,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 136,
      "charStart": 114855,
      "charEnd": 115613,
      "tokenCount": 119,
      "sentenceCount": 14,
      "charLength": 758,
      "lineStart": 1620,
      "lineEnd": 1630,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:136"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:137",
      "anchor": "2fd1cbfa79aa524b1795",
      "order": 137,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 137,
      "charStart": 115615,
      "charEnd": 116934,
      "tokenCount": 211,
      "sentenceCount": 21,
      "charLength": 1319,
      "lineStart": 1632,
      "lineEnd": 1649,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:137"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:138",
      "anchor": "094cc778b827cfdf6b7a",
      "order": 138,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 138,
      "charStart": 116936,
      "charEnd": 117612,
      "tokenCount": 109,
      "sentenceCount": 5,
      "charLength": 676,
      "lineStart": 1651,
      "lineEnd": 1659,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:138"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:139",
      "anchor": "7744aa9090acd3577916",
      "order": 139,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 139,
      "charStart": 117614,
      "charEnd": 117636,
      "tokenCount": 4,
      "sentenceCount": 2,
      "charLength": 22,
      "lineStart": 1661,
      "lineEnd": 1661,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:139"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:140",
      "anchor": "d5531e41f6c44bba1743",
      "order": 140,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 140,
      "charStart": 117638,
      "charEnd": 117723,
      "tokenCount": 15,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 85,
      "lineStart": 1663,
      "lineEnd": 1663,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:140"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:141",
      "anchor": "a2749ddac79b592dd2d0",
      "order": 141,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 141,
      "charStart": 117725,
      "charEnd": 118341,
      "tokenCount": 96,
      "sentenceCount": 6,
      "charLength": 616,
      "lineStart": 1665,
      "lineEnd": 1673,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:141"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:142",
      "anchor": "fa7460c17f844bca32cc",
      "order": 142,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 142,
      "charStart": 118343,
      "charEnd": 118890,
      "tokenCount": 86,
      "sentenceCount": 5,
      "charLength": 547,
      "lineStart": 1675,
      "lineEnd": 1681,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:142"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:143",
      "anchor": "8f00f203490cf62c1dd9",
      "order": 143,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 143,
      "charStart": 118892,
      "charEnd": 121091,
      "tokenCount": 348,
      "sentenceCount": 22,
      "charLength": 2199,
      "lineStart": 1683,
      "lineEnd": 1708,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:143"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:144",
      "anchor": "1fa7375a086f656d4123",
      "order": 144,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 144,
      "charStart": 121093,
      "charEnd": 121864,
      "tokenCount": 114,
      "sentenceCount": 7,
      "charLength": 771,
      "lineStart": 1710,
      "lineEnd": 1720,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:144"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:145",
      "anchor": "ddf5146fb95f67407bf5",
      "order": 145,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 145,
      "charStart": 121866,
      "charEnd": 122178,
      "tokenCount": 44,
      "sentenceCount": 2,
      "charLength": 312,
      "lineStart": 1722,
      "lineEnd": 1725,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:145"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:146",
      "anchor": "8f647c460987c87dda91",
      "order": 146,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 146,
      "charStart": 122180,
      "charEnd": 122193,
      "tokenCount": 2,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 13,
      "lineStart": 1727,
      "lineEnd": 1727,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:146"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:147",
      "anchor": "0c1945d291448a0e151e",
      "order": 147,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 147,
      "charStart": 122195,
      "charEnd": 122277,
      "tokenCount": 13,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 82,
      "lineStart": 1729,
      "lineEnd": 1730,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:147"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:148",
      "anchor": "716fbf40e414940dabc9",
      "order": 148,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 148,
      "charStart": 122279,
      "charEnd": 123194,
      "tokenCount": 147,
      "sentenceCount": 12,
      "charLength": 915,
      "lineStart": 1732,
      "lineEnd": 1742,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:148"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:149",
      "anchor": "e68d15a997ea3a189266",
      "order": 149,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 149,
      "charStart": 123196,
      "charEnd": 125644,
      "tokenCount": 379,
      "sentenceCount": 28,
      "charLength": 2448,
      "lineStart": 1744,
      "lineEnd": 1775,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:149"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:150",
      "anchor": "dcd3d9db2be5f65d88ef",
      "order": 150,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 150,
      "charStart": 125646,
      "charEnd": 126431,
      "tokenCount": 124,
      "sentenceCount": 14,
      "charLength": 785,
      "lineStart": 1777,
      "lineEnd": 1786,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:150"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:151",
      "anchor": "aab18760226e20f621fa",
      "order": 151,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 151,
      "charStart": 126433,
      "charEnd": 128080,
      "tokenCount": 255,
      "sentenceCount": 17,
      "charLength": 1647,
      "lineStart": 1788,
      "lineEnd": 1807,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:151"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:152",
      "anchor": "7acacde0814018f977e7",
      "order": 152,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 152,
      "charStart": 128082,
      "charEnd": 129235,
      "tokenCount": 168,
      "sentenceCount": 8,
      "charLength": 1153,
      "lineStart": 1809,
      "lineEnd": 1823,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:152"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:153",
      "anchor": "a09935b19b3cc006d39b",
      "order": 153,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 153,
      "charStart": 129237,
      "charEnd": 129248,
      "tokenCount": 2,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 11,
      "lineStart": 1825,
      "lineEnd": 1825,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:153"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:154",
      "anchor": "37f334e41b3b9ce859f1",
      "order": 154,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 154,
      "charStart": 129250,
      "charEnd": 129399,
      "tokenCount": 20,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 149,
      "lineStart": 1827,
      "lineEnd": 1829,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:154"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:155",
      "anchor": "bfcf2fef87296083aa50",
      "order": 155,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 155,
      "charStart": 129401,
      "charEnd": 130492,
      "tokenCount": 155,
      "sentenceCount": 10,
      "charLength": 1091,
      "lineStart": 1831,
      "lineEnd": 1844,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:155"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:156",
      "anchor": "68bd7380fbe646c62bed",
      "order": 156,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 156,
      "charStart": 130494,
      "charEnd": 133010,
      "tokenCount": 379,
      "sentenceCount": 18,
      "charLength": 2516,
      "lineStart": 1846,
      "lineEnd": 1878,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:156"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:157",
      "anchor": "91f6158ce2842a38804e",
      "order": 157,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 157,
      "charStart": 133012,
      "charEnd": 133789,
      "tokenCount": 112,
      "sentenceCount": 9,
      "charLength": 777,
      "lineStart": 1880,
      "lineEnd": 1889,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:157"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:158",
      "anchor": "ac846740831e8102226a",
      "order": 158,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 158,
      "charStart": 133791,
      "charEnd": 135143,
      "tokenCount": 186,
      "sentenceCount": 12,
      "charLength": 1352,
      "lineStart": 1891,
      "lineEnd": 1905,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:158"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:159",
      "anchor": "1a1111f20f4d95a2d26d",
      "order": 159,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 159,
      "charStart": 135145,
      "charEnd": 136618,
      "tokenCount": 200,
      "sentenceCount": 13,
      "charLength": 1473,
      "lineStart": 1907,
      "lineEnd": 1925,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:159"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:160",
      "anchor": "75535e909a096b9c4b6c",
      "order": 160,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 160,
      "charStart": 136620,
      "charEnd": 136630,
      "tokenCount": 2,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 10,
      "lineStart": 1927,
      "lineEnd": 1927,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:160"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:161",
      "anchor": "26c8cf1b2c53f1e8102f",
      "order": 161,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 161,
      "charStart": 136632,
      "charEnd": 136876,
      "tokenCount": 35,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 244,
      "lineStart": 1929,
      "lineEnd": 1932,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:161"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:162",
      "anchor": "f587afd255ee13acc309",
      "order": 162,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 162,
      "charStart": 136878,
      "charEnd": 137122,
      "tokenCount": 36,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 244,
      "lineStart": 1934,
      "lineEnd": 1936,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:162"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:163",
      "anchor": "6cd1c1af6d7f53903ac8",
      "order": 163,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 163,
      "charStart": 137124,
      "charEnd": 139209,
      "tokenCount": 322,
      "sentenceCount": 9,
      "charLength": 2085,
      "lineStart": 1938,
      "lineEnd": 1963,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:163"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:164",
      "anchor": "dd104f1061373372350e",
      "order": 164,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 164,
      "charStart": 139211,
      "charEnd": 140739,
      "tokenCount": 228,
      "sentenceCount": 27,
      "charLength": 1528,
      "lineStart": 1965,
      "lineEnd": 1986,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:164"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:165",
      "anchor": "35fb0e3a04701acdf5fe",
      "order": 165,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 165,
      "charStart": 140741,
      "charEnd": 141336,
      "tokenCount": 89,
      "sentenceCount": 9,
      "charLength": 595,
      "lineStart": 1988,
      "lineEnd": 1994,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:165"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:166",
      "anchor": "aad7ce838c47b0392ad8",
      "order": 166,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 166,
      "charStart": 141338,
      "charEnd": 142012,
      "tokenCount": 99,
      "sentenceCount": 13,
      "charLength": 674,
      "lineStart": 1996,
      "lineEnd": 2002,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:166"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:167",
      "anchor": "c04cbb3540597bc92984",
      "order": 167,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 167,
      "charStart": 142014,
      "charEnd": 142719,
      "tokenCount": 112,
      "sentenceCount": 8,
      "charLength": 705,
      "lineStart": 2004,
      "lineEnd": 2013,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:167"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:168",
      "anchor": "ce45a1983a61ce3999bd",
      "order": 168,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 168,
      "charStart": 142721,
      "charEnd": 142732,
      "tokenCount": 2,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 11,
      "lineStart": 2015,
      "lineEnd": 2015,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:168"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:169",
      "anchor": "a907752b518247f531e4",
      "order": 169,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 169,
      "charStart": 142734,
      "charEnd": 143006,
      "tokenCount": 47,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 272,
      "lineStart": 2017,
      "lineEnd": 2020,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:169"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:170",
      "anchor": "069873dece1fa184de53",
      "order": 170,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 170,
      "charStart": 143008,
      "charEnd": 143054,
      "tokenCount": 8,
      "sentenceCount": 1,
      "charLength": 46,
      "lineStart": 2022,
      "lineEnd": 2022,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:170"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:171",
      "anchor": "4d761f4d1c51c8c47ae9",
      "order": 171,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 171,
      "charStart": 143056,
      "charEnd": 144871,
      "tokenCount": 295,
      "sentenceCount": 12,
      "charLength": 1815,
      "lineStart": 2024,
      "lineEnd": 2045,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:171"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:172",
      "anchor": "edb2d9639180f56ea64c",
      "order": 172,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 172,
      "charStart": 144873,
      "charEnd": 146533,
      "tokenCount": 265,
      "sentenceCount": 11,
      "charLength": 1660,
      "lineStart": 2047,
      "lineEnd": 2066,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:172"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:173",
      "anchor": "0a2c6acb73121fb6159c",
      "order": 173,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 173,
      "charStart": 146535,
      "charEnd": 148199,
      "tokenCount": 273,
      "sentenceCount": 13,
      "charLength": 1664,
      "lineStart": 2068,
      "lineEnd": 2089,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:173"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:174",
      "anchor": "60aae72708343b344eb1",
      "order": 174,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 174,
      "charStart": 148201,
      "charEnd": 148859,
      "tokenCount": 98,
      "sentenceCount": 3,
      "charLength": 658,
      "lineStart": 2091,
      "lineEnd": 2099,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:174"
    },
    {
      "id": "seg:novatian-trinity:175",
      "anchor": "c94219bf6c469f7e5759",
      "order": 175,
      "witnessId": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
      "witnessOrder": 1,
      "witnessSegmentOrder": 175,
      "charStart": 148861,
      "charEnd": 149418,
      "tokenCount": 88,
      "sentenceCount": 2,
      "charLength": 557,
      "lineStart": 2101,
      "lineEnd": 2108,
      "paragraphId": "par:novatian-trinity:175"
    }
  ],
  "structure": {
    "paragraphs": [
      {
        "id": "par:novatian-trinity:1",
        "order": 1,
        "charStart": 0,
        "charEnd": 47,
        "lineStart": 1,
        "lineEnd": 1,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:1"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:2",
        "order": 2,
        "charStart": 49,
        "charEnd": 1450,
        "lineStart": 3,
        "lineEnd": 21,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:2"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:3",
        "order": 3,
        "charStart": 1452,
        "charEnd": 1464,
        "lineStart": 23,
        "lineEnd": 23,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:3"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:4",
        "order": 4,
        "charStart": 1466,
        "charEnd": 1823,
        "lineStart": 25,
        "lineEnd": 29,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:4"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:5",
        "order": 5,
        "charStart": 1825,
        "charEnd": 3181,
        "lineStart": 31,
        "lineEnd": 48,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:5"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:6",
        "order": 6,
        "charStart": 3183,
        "charEnd": 4914,
        "lineStart": 50,
        "lineEnd": 70,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:6"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:7",
        "order": 7,
        "charStart": 4916,
        "charEnd": 6093,
        "lineStart": 72,
        "lineEnd": 87,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:7"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:8",
        "order": 8,
        "charStart": 6095,
        "charEnd": 6104,
        "lineStart": 89,
        "lineEnd": 89,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:8"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:9",
        "order": 9,
        "charStart": 6106,
        "charEnd": 6749,
        "lineStart": 91,
        "lineEnd": 99,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:9"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:10",
        "order": 10,
        "charStart": 6751,
        "charEnd": 8609,
        "lineStart": 101,
        "lineEnd": 124,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:10"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:11",
        "order": 11,
        "charStart": 8611,
        "charEnd": 10594,
        "lineStart": 126,
        "lineEnd": 149,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:11"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:12",
        "order": 12,
        "charStart": 10596,
        "charEnd": 10606,
        "lineStart": 151,
        "lineEnd": 151,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:12"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:13",
        "order": 13,
        "charStart": 10608,
        "charEnd": 10690,
        "lineStart": 153,
        "lineEnd": 154,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:13"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:14",
        "order": 14,
        "charStart": 10692,
        "charEnd": 10784,
        "lineStart": 156,
        "lineEnd": 157,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:14"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:15",
        "order": 15,
        "charStart": 10786,
        "charEnd": 13080,
        "lineStart": 159,
        "lineEnd": 188,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:15"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:16",
        "order": 16,
        "charStart": 13082,
        "charEnd": 14082,
        "lineStart": 190,
        "lineEnd": 203,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:16"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:17",
        "order": 17,
        "charStart": 14084,
        "charEnd": 14093,
        "lineStart": 205,
        "lineEnd": 205,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:17"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:18",
        "order": 18,
        "charStart": 14095,
        "charEnd": 14245,
        "lineStart": 207,
        "lineEnd": 209,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:18"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:19",
        "order": 19,
        "charStart": 14247,
        "charEnd": 15392,
        "lineStart": 211,
        "lineEnd": 224,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:19"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:20",
        "order": 20,
        "charStart": 15394,
        "charEnd": 17711,
        "lineStart": 226,
        "lineEnd": 255,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:20"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:21",
        "order": 21,
        "charStart": 17713,
        "charEnd": 18795,
        "lineStart": 257,
        "lineEnd": 270,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:21"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:22",
        "order": 22,
        "charStart": 18797,
        "charEnd": 18805,
        "lineStart": 272,
        "lineEnd": 272,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:22"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:23",
        "order": 23,
        "charStart": 18807,
        "charEnd": 18955,
        "lineStart": 274,
        "lineEnd": 276,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:23"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:24",
        "order": 24,
        "charStart": 18957,
        "charEnd": 20173,
        "lineStart": 278,
        "lineEnd": 292,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:24"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:25",
        "order": 25,
        "charStart": 20175,
        "charEnd": 20798,
        "lineStart": 294,
        "lineEnd": 301,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:25"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:26",
        "order": 26,
        "charStart": 20800,
        "charEnd": 20809,
        "lineStart": 303,
        "lineEnd": 303,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:26"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:27",
        "order": 27,
        "charStart": 20811,
        "charEnd": 20965,
        "lineStart": 305,
        "lineEnd": 306,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:27"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:28",
        "order": 28,
        "charStart": 20967,
        "charEnd": 22702,
        "lineStart": 308,
        "lineEnd": 330,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:28"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:29",
        "order": 29,
        "charStart": 22704,
        "charEnd": 24687,
        "lineStart": 332,
        "lineEnd": 354,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:29"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:30",
        "order": 30,
        "charStart": 24689,
        "charEnd": 24978,
        "lineStart": 356,
        "lineEnd": 360,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:30"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:31",
        "order": 31,
        "charStart": 24980,
        "charEnd": 24990,
        "lineStart": 362,
        "lineEnd": 362,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:31"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:32",
        "order": 32,
        "charStart": 24992,
        "charEnd": 25091,
        "lineStart": 364,
        "lineEnd": 365,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:32"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:33",
        "order": 33,
        "charStart": 25093,
        "charEnd": 26543,
        "lineStart": 367,
        "lineEnd": 386,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:33"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:34",
        "order": 34,
        "charStart": 26545,
        "charEnd": 27049,
        "lineStart": 388,
        "lineEnd": 395,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:34"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:35",
        "order": 35,
        "charStart": 27051,
        "charEnd": 27062,
        "lineStart": 397,
        "lineEnd": 397,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:35"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:36",
        "order": 36,
        "charStart": 27064,
        "charEnd": 27261,
        "lineStart": 399,
        "lineEnd": 402,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:36"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:37",
        "order": 37,
        "charStart": 27263,
        "charEnd": 28822,
        "lineStart": 404,
        "lineEnd": 421,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:37"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:38",
        "order": 38,
        "charStart": 28824,
        "charEnd": 31190,
        "lineStart": 423,
        "lineEnd": 452,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:38"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:39",
        "order": 39,
        "charStart": 31192,
        "charEnd": 32145,
        "lineStart": 454,
        "lineEnd": 465,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:39"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:40",
        "order": 40,
        "charStart": 32147,
        "charEnd": 32156,
        "lineStart": 467,
        "lineEnd": 467,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:40"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:41",
        "order": 41,
        "charStart": 32158,
        "charEnd": 32343,
        "lineStart": 469,
        "lineEnd": 471,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:41"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:42",
        "order": 42,
        "charStart": 32345,
        "charEnd": 33678,
        "lineStart": 473,
        "lineEnd": 490,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:42"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:43",
        "order": 43,
        "charStart": 33680,
        "charEnd": 35809,
        "lineStart": 492,
        "lineEnd": 517,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:43"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:44",
        "order": 44,
        "charStart": 35811,
        "charEnd": 35819,
        "lineStart": 519,
        "lineEnd": 519,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:44"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:45",
        "order": 45,
        "charStart": 35821,
        "charEnd": 35950,
        "lineStart": 521,
        "lineEnd": 522,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:45"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:46",
        "order": 46,
        "charStart": 35952,
        "charEnd": 36147,
        "lineStart": 524,
        "lineEnd": 526,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:46"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:47",
        "order": 47,
        "charStart": 36149,
        "charEnd": 38441,
        "lineStart": 528,
        "lineEnd": 555,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:47"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:48",
        "order": 48,
        "charStart": 38443,
        "charEnd": 39624,
        "lineStart": 557,
        "lineEnd": 571,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:48"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:49",
        "order": 49,
        "charStart": 39626,
        "charEnd": 39635,
        "lineStart": 573,
        "lineEnd": 573,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:49"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:50",
        "order": 50,
        "charStart": 39637,
        "charEnd": 39730,
        "lineStart": 575,
        "lineEnd": 576,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:50"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:51",
        "order": 51,
        "charStart": 39732,
        "charEnd": 40556,
        "lineStart": 578,
        "lineEnd": 588,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:51"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:52",
        "order": 52,
        "charStart": 40558,
        "charEnd": 43052,
        "lineStart": 590,
        "lineEnd": 620,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:52"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:53",
        "order": 53,
        "charStart": 43054,
        "charEnd": 44562,
        "lineStart": 622,
        "lineEnd": 635,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:53"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:54",
        "order": 54,
        "charStart": 44564,
        "charEnd": 44574,
        "lineStart": 637,
        "lineEnd": 637,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:54"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:55",
        "order": 55,
        "charStart": 44576,
        "charEnd": 44641,
        "lineStart": 639,
        "lineEnd": 640,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:55"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:56",
        "order": 56,
        "charStart": 44643,
        "charEnd": 45435,
        "lineStart": 642,
        "lineEnd": 652,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:56"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:57",
        "order": 57,
        "charStart": 45437,
        "charEnd": 47851,
        "lineStart": 654,
        "lineEnd": 684,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:57"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:58",
        "order": 58,
        "charStart": 47853,
        "charEnd": 48810,
        "lineStart": 686,
        "lineEnd": 697,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:58"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:59",
        "order": 59,
        "charStart": 48812,
        "charEnd": 48823,
        "lineStart": 699,
        "lineEnd": 699,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:59"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:60",
        "order": 60,
        "charStart": 48825,
        "charEnd": 48882,
        "lineStart": 701,
        "lineEnd": 701,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:60"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:61",
        "order": 61,
        "charStart": 48884,
        "charEnd": 49914,
        "lineStart": 703,
        "lineEnd": 715,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:61"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:62",
        "order": 62,
        "charStart": 49916,
        "charEnd": 50110,
        "lineStart": 717,
        "lineEnd": 719,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:62"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:63",
        "order": 63,
        "charStart": 50112,
        "charEnd": 52580,
        "lineStart": 721,
        "lineEnd": 748,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:63"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:64",
        "order": 64,
        "charStart": 52582,
        "charEnd": 53561,
        "lineStart": 750,
        "lineEnd": 761,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:64"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:65",
        "order": 65,
        "charStart": 53563,
        "charEnd": 53577,
        "lineStart": 763,
        "lineEnd": 763,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:65"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:66",
        "order": 66,
        "charStart": 53579,
        "charEnd": 53615,
        "lineStart": 765,
        "lineEnd": 765,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:66"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:67",
        "order": 67,
        "charStart": 53617,
        "charEnd": 54591,
        "lineStart": 767,
        "lineEnd": 775,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:67"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:68",
        "order": 68,
        "charStart": 54593,
        "charEnd": 54876,
        "lineStart": 777,
        "lineEnd": 780,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:68"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:69",
        "order": 69,
        "charStart": 54878,
        "charEnd": 56367,
        "lineStart": 782,
        "lineEnd": 798,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:69"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:70",
        "order": 70,
        "charStart": 56369,
        "charEnd": 57252,
        "lineStart": 800,
        "lineEnd": 811,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:70"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:71",
        "order": 71,
        "charStart": 57254,
        "charEnd": 57273,
        "lineStart": 813,
        "lineEnd": 813,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:71"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:72",
        "order": 72,
        "charStart": 57275,
        "charEnd": 57320,
        "lineStart": 815,
        "lineEnd": 815,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:72"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:73",
        "order": 73,
        "charStart": 57322,
        "charEnd": 57813,
        "lineStart": 817,
        "lineEnd": 823,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:73"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:74",
        "order": 74,
        "charStart": 57815,
        "charEnd": 60034,
        "lineStart": 825,
        "lineEnd": 850,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:74"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:75",
        "order": 75,
        "charStart": 60036,
        "charEnd": 62241,
        "lineStart": 852,
        "lineEnd": 880,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:75"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:76",
        "order": 76,
        "charStart": 62243,
        "charEnd": 62975,
        "lineStart": 882,
        "lineEnd": 890,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:76"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:77",
        "order": 77,
        "charStart": 62977,
        "charEnd": 64198,
        "lineStart": 892,
        "lineEnd": 907,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:77"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:78",
        "order": 78,
        "charStart": 64200,
        "charEnd": 64621,
        "lineStart": 909,
        "lineEnd": 914,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:78"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:79",
        "order": 79,
        "charStart": 64623,
        "charEnd": 64644,
        "lineStart": 916,
        "lineEnd": 916,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:79"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:80",
        "order": 80,
        "charStart": 64646,
        "charEnd": 64691,
        "lineStart": 918,
        "lineEnd": 918,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:80"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:81",
        "order": 81,
        "charStart": 64693,
        "charEnd": 66101,
        "lineStart": 920,
        "lineEnd": 937,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:81"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:82",
        "order": 82,
        "charStart": 66103,
        "charEnd": 68287,
        "lineStart": 939,
        "lineEnd": 965,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:82"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:83",
        "order": 83,
        "charStart": 68289,
        "charEnd": 69974,
        "lineStart": 967,
        "lineEnd": 988,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:83"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:84",
        "order": 84,
        "charStart": 69976,
        "charEnd": 69997,
        "lineStart": 990,
        "lineEnd": 990,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:84"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:85",
        "order": 85,
        "charStart": 69999,
        "charEnd": 70447,
        "lineStart": 992,
        "lineEnd": 997,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:85"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:86",
        "order": 86,
        "charStart": 70449,
        "charEnd": 71159,
        "lineStart": 999,
        "lineEnd": 1006,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:86"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:87",
        "order": 87,
        "charStart": 71161,
        "charEnd": 73034,
        "lineStart": 1008,
        "lineEnd": 1032,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:87"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:88",
        "order": 88,
        "charStart": 73036,
        "charEnd": 74200,
        "lineStart": 1034,
        "lineEnd": 1045,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:88"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:89",
        "order": 89,
        "charStart": 74202,
        "charEnd": 74225,
        "lineStart": 1047,
        "lineEnd": 1047,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:89"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:90",
        "order": 90,
        "charStart": 74227,
        "charEnd": 74364,
        "lineStart": 1049,
        "lineEnd": 1050,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:90"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:91",
        "order": 91,
        "charStart": 74366,
        "charEnd": 74414,
        "lineStart": 1052,
        "lineEnd": 1052,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:91"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:92",
        "order": 92,
        "charStart": 74416,
        "charEnd": 75502,
        "lineStart": 1054,
        "lineEnd": 1068,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:92"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:93",
        "order": 93,
        "charStart": 75504,
        "charEnd": 75546,
        "lineStart": 1070,
        "lineEnd": 1070,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:93"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:94",
        "order": 94,
        "charStart": 75548,
        "charEnd": 77799,
        "lineStart": 1072,
        "lineEnd": 1100,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:94"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:95",
        "order": 95,
        "charStart": 77801,
        "charEnd": 80069,
        "lineStart": 1102,
        "lineEnd": 1131,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:95"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:96",
        "order": 96,
        "charStart": 80071,
        "charEnd": 82037,
        "lineStart": 1133,
        "lineEnd": 1157,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:96"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:97",
        "order": 97,
        "charStart": 82039,
        "charEnd": 83029,
        "lineStart": 1159,
        "lineEnd": 1172,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:97"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:98",
        "order": 98,
        "charStart": 83031,
        "charEnd": 83053,
        "lineStart": 1174,
        "lineEnd": 1174,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:98"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:99",
        "order": 99,
        "charStart": 83055,
        "charEnd": 83118,
        "lineStart": 1176,
        "lineEnd": 1177,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:99"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:100",
        "order": 100,
        "charStart": 83120,
        "charEnd": 83879,
        "lineStart": 1179,
        "lineEnd": 1188,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:100"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:101",
        "order": 101,
        "charStart": 83881,
        "charEnd": 86362,
        "lineStart": 1190,
        "lineEnd": 1220,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:101"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:102",
        "order": 102,
        "charStart": 86364,
        "charEnd": 88826,
        "lineStart": 1222,
        "lineEnd": 1249,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:102"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:103",
        "order": 103,
        "charStart": 88828,
        "charEnd": 89997,
        "lineStart": 1251,
        "lineEnd": 1265,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:103"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:104",
        "order": 104,
        "charStart": 89999,
        "charEnd": 90017,
        "lineStart": 1267,
        "lineEnd": 1267,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:104"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:105",
        "order": 105,
        "charStart": 90019,
        "charEnd": 90147,
        "lineStart": 1269,
        "lineEnd": 1270,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:105"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:106",
        "order": 106,
        "charStart": 90149,
        "charEnd": 90645,
        "lineStart": 1272,
        "lineEnd": 1278,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:106"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:107",
        "order": 107,
        "charStart": 90647,
        "charEnd": 92494,
        "lineStart": 1280,
        "lineEnd": 1301,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:107"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:108",
        "order": 108,
        "charStart": 92496,
        "charEnd": 92923,
        "lineStart": 1303,
        "lineEnd": 1308,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:108"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:109",
        "order": 109,
        "charStart": 92925,
        "charEnd": 92945,
        "lineStart": 1310,
        "lineEnd": 1310,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:109"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:110",
        "order": 110,
        "charStart": 92947,
        "charEnd": 93020,
        "lineStart": 1312,
        "lineEnd": 1313,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:110"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:111",
        "order": 111,
        "charStart": 93022,
        "charEnd": 94937,
        "lineStart": 1315,
        "lineEnd": 1340,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:111"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:112",
        "order": 112,
        "charStart": 94939,
        "charEnd": 97417,
        "lineStart": 1342,
        "lineEnd": 1371,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:112"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:113",
        "order": 113,
        "charStart": 97419,
        "charEnd": 97996,
        "lineStart": 1373,
        "lineEnd": 1380,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:113"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:114",
        "order": 114,
        "charStart": 97998,
        "charEnd": 98020,
        "lineStart": 1382,
        "lineEnd": 1382,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:114"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:115",
        "order": 115,
        "charStart": 98022,
        "charEnd": 98094,
        "lineStart": 1384,
        "lineEnd": 1384,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:115"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:116",
        "order": 116,
        "charStart": 98096,
        "charEnd": 99344,
        "lineStart": 1386,
        "lineEnd": 1400,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:116"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:117",
        "order": 117,
        "charStart": 99346,
        "charEnd": 101342,
        "lineStart": 1402,
        "lineEnd": 1426,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:117"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:118",
        "order": 118,
        "charStart": 101344,
        "charEnd": 102593,
        "lineStart": 1428,
        "lineEnd": 1442,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:118"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:119",
        "order": 119,
        "charStart": 102595,
        "charEnd": 102619,
        "lineStart": 1444,
        "lineEnd": 1444,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:119"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:120",
        "order": 120,
        "charStart": 102621,
        "charEnd": 102729,
        "lineStart": 1446,
        "lineEnd": 1447,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:120"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:121",
        "order": 121,
        "charStart": 102731,
        "charEnd": 103554,
        "lineStart": 1449,
        "lineEnd": 1459,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:121"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:122",
        "order": 122,
        "charStart": 103556,
        "charEnd": 105083,
        "lineStart": 1461,
        "lineEnd": 1480,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:122"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:123",
        "order": 123,
        "charStart": 105085,
        "charEnd": 105106,
        "lineStart": 1482,
        "lineEnd": 1482,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:123"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:124",
        "order": 124,
        "charStart": 105108,
        "charEnd": 105246,
        "lineStart": 1484,
        "lineEnd": 1485,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:124"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:125",
        "order": 125,
        "charStart": 105248,
        "charEnd": 105761,
        "lineStart": 1487,
        "lineEnd": 1493,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:125"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:126",
        "order": 126,
        "charStart": 105763,
        "charEnd": 108018,
        "lineStart": 1495,
        "lineEnd": 1521,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:126"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:127",
        "order": 127,
        "charStart": 108020,
        "charEnd": 109952,
        "lineStart": 1523,
        "lineEnd": 1545,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:127"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:128",
        "order": 128,
        "charStart": 109954,
        "charEnd": 109973,
        "lineStart": 1547,
        "lineEnd": 1547,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:128"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:129",
        "order": 129,
        "charStart": 109975,
        "charEnd": 110112,
        "lineStart": 1549,
        "lineEnd": 1550,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:129"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:130",
        "order": 130,
        "charStart": 110114,
        "charEnd": 110162,
        "lineStart": 1552,
        "lineEnd": 1552,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:130"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:131",
        "order": 131,
        "charStart": 110164,
        "charEnd": 112576,
        "lineStart": 1554,
        "lineEnd": 1583,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:131"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:132",
        "order": 132,
        "charStart": 112578,
        "charEnd": 113765,
        "lineStart": 1585,
        "lineEnd": 1598,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:132"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:133",
        "order": 133,
        "charStart": 113767,
        "charEnd": 113786,
        "lineStart": 1600,
        "lineEnd": 1600,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:133"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:134",
        "order": 134,
        "charStart": 113788,
        "charEnd": 113866,
        "lineStart": 1602,
        "lineEnd": 1603,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:134"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:135",
        "order": 135,
        "charStart": 113868,
        "charEnd": 114853,
        "lineStart": 1605,
        "lineEnd": 1618,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:135"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:136",
        "order": 136,
        "charStart": 114855,
        "charEnd": 115613,
        "lineStart": 1620,
        "lineEnd": 1630,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:136"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:137",
        "order": 137,
        "charStart": 115615,
        "charEnd": 116934,
        "lineStart": 1632,
        "lineEnd": 1649,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:137"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:138",
        "order": 138,
        "charStart": 116936,
        "charEnd": 117612,
        "lineStart": 1651,
        "lineEnd": 1659,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:138"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:139",
        "order": 139,
        "charStart": 117614,
        "charEnd": 117636,
        "lineStart": 1661,
        "lineEnd": 1661,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:139"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:140",
        "order": 140,
        "charStart": 117638,
        "charEnd": 117723,
        "lineStart": 1663,
        "lineEnd": 1663,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:140"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:141",
        "order": 141,
        "charStart": 117725,
        "charEnd": 118341,
        "lineStart": 1665,
        "lineEnd": 1673,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:141"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:142",
        "order": 142,
        "charStart": 118343,
        "charEnd": 118890,
        "lineStart": 1675,
        "lineEnd": 1681,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:142"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:143",
        "order": 143,
        "charStart": 118892,
        "charEnd": 121091,
        "lineStart": 1683,
        "lineEnd": 1708,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:143"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:144",
        "order": 144,
        "charStart": 121093,
        "charEnd": 121864,
        "lineStart": 1710,
        "lineEnd": 1720,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:144"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:145",
        "order": 145,
        "charStart": 121866,
        "charEnd": 122178,
        "lineStart": 1722,
        "lineEnd": 1725,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:145"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:146",
        "order": 146,
        "charStart": 122180,
        "charEnd": 122193,
        "lineStart": 1727,
        "lineEnd": 1727,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:146"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:147",
        "order": 147,
        "charStart": 122195,
        "charEnd": 122277,
        "lineStart": 1729,
        "lineEnd": 1730,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:147"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:148",
        "order": 148,
        "charStart": 122279,
        "charEnd": 123194,
        "lineStart": 1732,
        "lineEnd": 1742,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:148"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:149",
        "order": 149,
        "charStart": 123196,
        "charEnd": 125644,
        "lineStart": 1744,
        "lineEnd": 1775,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:149"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:150",
        "order": 150,
        "charStart": 125646,
        "charEnd": 126431,
        "lineStart": 1777,
        "lineEnd": 1786,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:150"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:151",
        "order": 151,
        "charStart": 126433,
        "charEnd": 128080,
        "lineStart": 1788,
        "lineEnd": 1807,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:151"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:152",
        "order": 152,
        "charStart": 128082,
        "charEnd": 129235,
        "lineStart": 1809,
        "lineEnd": 1823,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:152"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:153",
        "order": 153,
        "charStart": 129237,
        "charEnd": 129248,
        "lineStart": 1825,
        "lineEnd": 1825,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:153"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:154",
        "order": 154,
        "charStart": 129250,
        "charEnd": 129399,
        "lineStart": 1827,
        "lineEnd": 1829,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:154"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:155",
        "order": 155,
        "charStart": 129401,
        "charEnd": 130492,
        "lineStart": 1831,
        "lineEnd": 1844,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:155"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:156",
        "order": 156,
        "charStart": 130494,
        "charEnd": 133010,
        "lineStart": 1846,
        "lineEnd": 1878,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:156"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:157",
        "order": 157,
        "charStart": 133012,
        "charEnd": 133789,
        "lineStart": 1880,
        "lineEnd": 1889,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:157"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:158",
        "order": 158,
        "charStart": 133791,
        "charEnd": 135143,
        "lineStart": 1891,
        "lineEnd": 1905,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:158"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:159",
        "order": 159,
        "charStart": 135145,
        "charEnd": 136618,
        "lineStart": 1907,
        "lineEnd": 1925,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:159"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:160",
        "order": 160,
        "charStart": 136620,
        "charEnd": 136630,
        "lineStart": 1927,
        "lineEnd": 1927,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:160"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:161",
        "order": 161,
        "charStart": 136632,
        "charEnd": 136876,
        "lineStart": 1929,
        "lineEnd": 1932,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:161"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:162",
        "order": 162,
        "charStart": 136878,
        "charEnd": 137122,
        "lineStart": 1934,
        "lineEnd": 1936,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:162"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:163",
        "order": 163,
        "charStart": 137124,
        "charEnd": 139209,
        "lineStart": 1938,
        "lineEnd": 1963,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:163"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:164",
        "order": 164,
        "charStart": 139211,
        "charEnd": 140739,
        "lineStart": 1965,
        "lineEnd": 1986,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:164"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:165",
        "order": 165,
        "charStart": 140741,
        "charEnd": 141336,
        "lineStart": 1988,
        "lineEnd": 1994,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:165"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:166",
        "order": 166,
        "charStart": 141338,
        "charEnd": 142012,
        "lineStart": 1996,
        "lineEnd": 2002,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:166"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:167",
        "order": 167,
        "charStart": 142014,
        "charEnd": 142719,
        "lineStart": 2004,
        "lineEnd": 2013,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:167"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:168",
        "order": 168,
        "charStart": 142721,
        "charEnd": 142732,
        "lineStart": 2015,
        "lineEnd": 2015,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:168"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:169",
        "order": 169,
        "charStart": 142734,
        "charEnd": 143006,
        "lineStart": 2017,
        "lineEnd": 2020,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:169"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:170",
        "order": 170,
        "charStart": 143008,
        "charEnd": 143054,
        "lineStart": 2022,
        "lineEnd": 2022,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:170"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:171",
        "order": 171,
        "charStart": 143056,
        "charEnd": 144871,
        "lineStart": 2024,
        "lineEnd": 2045,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:171"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:172",
        "order": 172,
        "charStart": 144873,
        "charEnd": 146533,
        "lineStart": 2047,
        "lineEnd": 2066,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:172"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:173",
        "order": 173,
        "charStart": 146535,
        "charEnd": 148199,
        "lineStart": 2068,
        "lineEnd": 2089,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:173"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:174",
        "order": 174,
        "charStart": 148201,
        "charEnd": 148859,
        "lineStart": 2091,
        "lineEnd": 2099,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:174"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      },
      {
        "id": "par:novatian-trinity:175",
        "order": 175,
        "charStart": 148861,
        "charEnd": 149419,
        "lineStart": 2101,
        "lineEnd": 2108,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:175"
        ],
        "witnessIds": [
          "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1"
        ]
      }
    ],
    "witnesses": [
      {
        "id": "urn:cts:latinLit:stoa0213c.stoa001.opp-lat1",
        "order": 1,
        "charStart": 0,
        "charEnd": 149418,
        "segmentIds": [
          "seg:novatian-trinity:1",
          "seg:novatian-trinity:2",
          "seg:novatian-trinity:3",
          "seg:novatian-trinity:4",
          "seg:novatian-trinity:5",
          "seg:novatian-trinity:6",
          "seg:novatian-trinity:7",
          "seg:novatian-trinity:8",
          "seg:novatian-trinity:9",
          "seg:novatian-trinity:10",
          "seg:novatian-trinity:11",
          "seg:novatian-trinity:12",
          "seg:novatian-trinity:13",
          "seg:novatian-trinity:14",
          "seg:novatian-trinity:15",
          "seg:novatian-trinity:16",
          "seg:novatian-trinity:17",
          "seg:novatian-trinity:18",
          "seg:novatian-trinity:19",
          "seg:novatian-trinity:20",
          "seg:novatian-trinity:21",
          "seg:novatian-trinity:22",
          "seg:novatian-trinity:23",
          "seg:novatian-trinity:24",
          "seg:novatian-trinity:25",
          "seg:novatian-trinity:26",
          "seg:novatian-trinity:27",
          "seg:novatian-trinity:28",
          "seg:novatian-trinity:29",
          "seg:novatian-trinity:30",
          "seg:novatian-trinity:31",
          "seg:novatian-trinity:32",
          "seg:novatian-trinity:33",
          "seg:novatian-trinity:34",
          "seg:novatian-trinity:35",
          "seg:novatian-trinity:36",
          "seg:novatian-trinity:37",
          "seg:novatian-trinity:38",
          "seg:novatian-trinity:39",
          "seg:novatian-trinity:40",
          "seg:novatian-trinity:41",
          "seg:novatian-trinity:42",
          "seg:novatian-trinity:43",
          "seg:novatian-trinity:44",
          "seg:novatian-trinity:45",
          "seg:novatian-trinity:46",
          "seg:novatian-trinity:47",
          "seg:novatian-trinity:48",
          "seg:novatian-trinity:49",
          "seg:novatian-trinity:50",
          "seg:novatian-trinity:51",
          "seg:novatian-trinity:52",
          "seg:novatian-trinity:53",
          "seg:novatian-trinity:54",
          "seg:novatian-trinity:55",
          "seg:novatian-trinity:56",
          "seg:novatian-trinity:57",
          "seg:novatian-trinity:58",
          "seg:novatian-trinity:59",
          "seg:novatian-trinity:60",
          "seg:novatian-trinity:61",
          "seg:novatian-trinity:62",
          "seg:novatian-trinity:63",
          "seg:novatian-trinity:64",
          "seg:novatian-trinity:65",
          "seg:novatian-trinity:66",
          "seg:novatian-trinity:67",
          "seg:novatian-trinity:68",
          "seg:novatian-trinity:69",
          "seg:novatian-trinity:70",
          "seg:novatian-trinity:71",
          "seg:novatian-trinity:72",
          "seg:novatian-trinity:73",
          "seg:novatian-trinity:74",
          "seg:novatian-trinity:75",
          "seg:novatian-trinity:76",
          "seg:novatian-trinity:77",
          "seg:novatian-trinity:78",
          "seg:novatian-trinity:79",
          "seg:novatian-trinity:80",
          "seg:novatian-trinity:81",
          "seg:novatian-trinity:82",
          "seg:novatian-trinity:83",
          "seg:novatian-trinity:84",
          "seg:novatian-trinity:85",
          "seg:novatian-trinity:86",
          "seg:novatian-trinity:87",
          "seg:novatian-trinity:88",
          "seg:novatian-trinity:89",
          "seg:novatian-trinity:90",
          "seg:novatian-trinity:91",
          "seg:novatian-trinity:92",
          "seg:novatian-trinity:93",
          "seg:novatian-trinity:94",
          "seg:novatian-trinity:95",
          "seg:novatian-trinity:96",
          "seg:novatian-trinity:97",
          "seg:novatian-trinity:98",
          "seg:novatian-trinity:99",
          "seg:novatian-trinity:100",
          "seg:novatian-trinity:101",
          "seg:novatian-trinity:102",
          "seg:novatian-trinity:103",
          "seg:novatian-trinity:104",
          "seg:novatian-trinity:105",
          "seg:novatian-trinity:106",
          "seg:novatian-trinity:107",
          "seg:novatian-trinity:108",
          "seg:novatian-trinity:109",
          "seg:novatian-trinity:110",
          "seg:novatian-trinity:111",
          "seg:novatian-trinity:112",
          "seg:novatian-trinity:113",
          "seg:novatian-trinity:114",
          "seg:novatian-trinity:115",
          "seg:novatian-trinity:116",
          "seg:novatian-trinity:117",
          "seg:novatian-trinity:118",
          "seg:novatian-trinity:119",
          "seg:novatian-trinity:120",
          "seg:novatian-trinity:121",
          "seg:novatian-trinity:122",
          "seg:novatian-trinity:123",
          "seg:novatian-trinity:124",
          "seg:novatian-trinity:125",
          "seg:novatian-trinity:126",
          "seg:novatian-trinity:127",
          "seg:novatian-trinity:128",
          "seg:novatian-trinity:129",
          "seg:novatian-trinity:130",
          "seg:novatian-trinity:131",
          "seg:novatian-trinity:132",
          "seg:novatian-trinity:133",
          "seg:novatian-trinity:134",
          "seg:novatian-trinity:135",
          "seg:novatian-trinity:136",
          "seg:novatian-trinity:137",
          "seg:novatian-trinity:138",
          "seg:novatian-trinity:139",
          "seg:novatian-trinity:140",
          "seg:novatian-trinity:141",
          "seg:novatian-trinity:142",
          "seg:novatian-trinity:143",
          "seg:novatian-trinity:144",
          "seg:novatian-trinity:145",
          "seg:novatian-trinity:146",
          "seg:novatian-trinity:147",
          "seg:novatian-trinity:148",
          "seg:novatian-trinity:149",
          "seg:novatian-trinity:150",
          "seg:novatian-trinity:151",
          "seg:novatian-trinity:152",
          "seg:novatian-trinity:153",
          "seg:novatian-trinity:154",
          "seg:novatian-trinity:155",
          "seg:novatian-trinity:156",
          "seg:novatian-trinity:157",
          "seg:novatian-trinity:158",
          "seg:novatian-trinity:159",
          "seg:novatian-trinity:160",
          "seg:novatian-trinity:161",
          "seg:novatian-trinity:162",
          "seg:novatian-trinity:163",
          "seg:novatian-trinity:164",
          "seg:novatian-trinity:165",
          "seg:novatian-trinity:166",
          "seg:novatian-trinity:167",
          "seg:novatian-trinity:168",
          "seg:novatian-trinity:169",
          "seg:novatian-trinity:170",
          "seg:novatian-trinity:171",
          "seg:novatian-trinity:172",
          "seg:novatian-trinity:173",
          "seg:novatian-trinity:174",
          "seg:novatian-trinity:175"
        ],
        "segmentCount": 175
      }
    ]
  }
}